دانستنی هادانستنی‌های مذهبی

آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در آینه تاریخ

داروخانه آنلاین داروپلاس

آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در آینه تاریخ

حرم مطّهر حضرت عبدالعظیم علیه السّلام و شهرری برای ایرانیان یادآور خاطراتی تلخ و شیرین است ؛ نام ری در حفظه تاریخ با حوادث و تحوّلات اجتماعی سیاسی بسیاری عجین بوده است و مخصوصاً حوادث و رخدادهای سیاسی یک قرن گذشته در ایران ، بار دیگر نام ری را در اذهان زنده کرد ، شاید دست تقدیر چنین رقم زده بود که نام مقدّس حضرت عبدالعظیم علیه السّلام در کنار سرنوشت سازترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران مطرح گشته و مقدّس ترین مکان مذهبی پایتخت ، علاوه بر خاطرات زیارات و عبادات زائرانش ، جایگاه اقدامات سیاسی و منادی ورود به وادی جدیدی شور که برای اوّلین بار در تاریخ پر رمز و راز این سرزمین صورت می پذیرفت و استمرارش در مدّت یک قرن به هزاران سال سلطنت موروثی در ایران پایان داد .
در این بخش به شرح رویدادهای معروف در حرم مطّهر حضرت عبدالعظیم علیه السّلام بدون در نظر داشتن پی رنگ های سیاسی و بدون داوری نتایج این رویدادها ، می پردازیم :

جلوگیری از انحراف  نهضت مشروطه از آستان حضرت عبدالعظیم علیه السّلام شروع شد

نهضت مشروطه خواهی برای قانونمند کردن امور مملکت و محدود کردن اختیارات شاه شروع شد لیکن از آنجا که با الگوگیری از کشورهای غربی تحقّق پیدا کرد، دچار انحراف گردید و آن چنان که ملّت می اندیشید مفید فایده واقع نشد. از جمله کسانی که خیلی زود متوجّه این انحراف شد، آیت الله شیخ فضل الله نوری (ره)بود. وی در تحقّق مشروطیّت نقش قابل توجّهی داشت، امّا به محض اینکه احساس خطر کرد، زودتر از همه تلاش خود را برای جلوگیری از انحرافات آغاز نمود، امّا روشنفکرانی که خود نقش بسزائی در ایجاد انحراف داشتند و نیز عوامل دیگر، موجب گردید که نه تنها آیت الله شیخ فضل الله نوری (ره) در تحقّق اهداف خود توفیق نیابد، بلکه مورد شماتت و دشمنی نیز قرارگیرد؛ به طوری که وی برای رسیدن به مقصود، به حرم حضرت  عبدالظیم علیه السّلام هجرت کرد و به همراه عدّه ای از علما و طرفداران خود درجوار حضرت بست نشستند. آنها به روشهای متنوعی به روشنگری مردم و تبیین اهداف خود پرداختند. این روشها عبارت بودند از :

الف) سخنرانی 
سخنرانیها بیشتر در مواقعی بود که جمعیّتی انبوه حضورداشتند. در اینجا قسمتی از یک سخنرانی آیت الله نوری را ذکرمی کنیم:
… به واسطه ظلم و تعدّیات عمّال سلطنت و وزرای خائن، مردم به جان آمدند و فریادشان بلند شد؛ برای جلوگیری از این ظلم و ستم به علما مراجعه کردند. آقا سیّدمحمّد طباطبائی و آقا سیّد علی بهبهانی و دو نفر دیگر به منزل ما آمدند و از من کمک  و استمداد خواستند. من از قصدشان برای کار سؤال کردم، در پاسخ گفتند: که عزل صدراعظم (عین الدوله) و مسیو نوزبلژیکی و محدودکردن سلطنت مقصود ما است. دیدم حرف درست و قصد صحیحی است. از این رو، با علما همراه شدم و به طرف قم حرکت کردم . مقاومت و پایداری کردیم تا شاه تسلیم شد و عین الدوله و مسیو نوز را عزل کرد و مشروطیّت را پذیرفت. بارها این را گفته ام و باز به تمام شما می گویم که من در موضوع مشروطیّت و محدود کردن سلطنت هیچ حرفی ندارم و هیچ کس نمی تواند این موضوع را انکار کند؛ بلکه اصلاح امور مملکت از قبیل امور مالی و قضایی و اصلاح سایر ادارات لازم است. ما اگر بخواهیم سلطنت را محدود کنیم و حقوقی برای دولت و وظایفی برای وزرا تعیین کنیم، حتماً قانون اساسی و دستورالعمل می خواهیم، چنانچه بعضی از این قوانین نوشته شده. امّا می خواهم بدانم در مملکت اسلامی که دارای مجلس شورای ملّی است، قوانین آن مجلس باید مطابق قانون اسلام و قرآن باشد یا مخالف با قرآن و کتاب آسمانی؟
اگر این قانونها  مخالف با شرع و اسلام نیست و باعث تقویت اسلام است، با کمال میل و رغبت قبول کنید و با جان و دل بپذیرید و اگر مخالف یا ضد قانون الهی است، بر شما واجب است که تا جان در بدن دارید زیربار این قانون نروید. (در این هنگام شیخ فضل الله قرآن کوچک جیبی خود را بیرون آورد و قسم یاد کرد که ) من مخالف اساس مشروطیت و مجلس نیستم؛ بلکه اوّل کسی که طالب این اساس بود، من بودم و فعلاً هم مخالفتی ندارم؛ امّا مشروطه به همان شرایطی که گفتم: باید قانون اساسی و قوانین داخلی مملکت مطابقت با شرع داشته باشد … کدام مشروطه اجازه می دهد که قلم و بیان این قدر آزاد باشد؟!  شما روزنامه شماره سیزده کوکب درّی را اگر نخوانده اید، بخوانید و ببینید که در آن نسبت به ائمه اطهار و مقدّسات مذهبی چقدر توهین و ناسزا نوشته است !
ای مردم ! اگر در دین اسلام ثابت هستید، زیر بار آنچه مخالف دین شما است نروید!

ب) ارسال تلگرام
از جمله برنامه های متحصّنین، ارسال متن های مختصر به علمای نجف و سایر بلاد بود که یک نمونه آن نقل می شود: شیخ محمّد آملی یکی از یاران شیخ فضل الله و از متحصّنین در سیزده جمادی الاوّل ۱۳۲۵ ق تلگرامی به این مضمون برای علمای نجف فرستاد:
«افراد ضدّ مذهب، بدون هیچ مانعی در معابر و مجالس، مطالب کفرآمیز بیان می دارند و تمامی علما، جز چند نفر، برای حفظ اسلام و اعتراض به این اعمال در حرم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام تحصّن نموده اند».

ج) انتشار روزنامه 
متحصنّین برای بیان اندیشه ها ، عقاید، اهداف و نیز به منظور پاسخگویی به شبهات مخالفین، اقدام به انتشار روزنامه ای به نام لایحه نمودند. در یکی از شماره های این نشریه، اساس خواستهای متحصّنین به این شرح بیان شده است:
اوّل اینکه پس از کلمه مشروطیت در قانون اساسی، کلمه مشروعه ذکر شود؛
دوّم اینکه لایحه نظارت علما، که به طبع رسیده و مورد تأیید علمای بزرگوار نجف هم قرارگرفته، باید بدون تغییر در قانون اساسی درج گردد؛
سوّم اینکه در موضوعاتی مثل آزادی در قانون اساسی باید مواردی استثنا گردد تا از کفریات و توهین به شرع و اصل شرع جلوگیری شود و این موارد شامل آزادی مطبوعات و روزنامه ها نیز باشد.
در شماره دیگری از نشریه لایحه در پاسخ به اتهامات برخی روزنامه ها علیه متحصّنین که گفته شده بود(( اینها مخالف مجلس و نظر علمای نجف (که این مجلس را تأیید نموده اند هستند )) ، چنین آمده :
… علمای بزرگواری چون حاج شیخ فضل الله نوری، مجتهد تبریزی، سیّداحمد طباطبایی ، ملامحمّد آملی، حاج آخوند رستم آبادی و سایر علما و روحانیّون متحصّن در حرم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام مقصودی جز این ندارند و همین مجلسی را می خواهند که این بزرگان خواستند؛ یعنی مجلسی که تقویت اسلام کند ؛ نه مجلسی که ترویج کفر نماید و عدّه ای ضددین و … در آن باشد. مقصود مهاجرین، اصلاح مجلس است و این مجلس و این مشروطیّت که موردنظر مشروطه خواهان است، مناسب کشور ما نیست. این اساس، مخصوص کشورهای عربی و اروپایی است و مجلس کشور اسلامی ما باید با مجالس کشورهای غربی تفاوت داشته باشد.

د) گفت وگو 
در طول مدّت این تحصّن، گفت و گوهایی بین متحصّنین با افراد گوناگون صورت گرفت. از جمله آنها مذاکراتی است بین چهارنفر از نمایندگان مجلس که از طرف مجلس شورای ملّی مأموریت یافته بودند با شیخ فضل الله صحبت کنند و نیز مذاکره با سیّد عبدالله بهبهانی و سیّدمحمّد طباطبایی.
تقاضای مجلس، بازگشت متحصّنین و قول اصلاح امور به آنها بود که شیخ فضل الله قبول نمی کند. در ضمن مذاکرات مفصّل از جمله شیخ می گوید:
بارها گفتم اساس این مجلس و مشروطیّت من بودم و هستم و فعلاً هم در موضوع مشروطیّت و مجلس و نمایندگان حرفی ندارم، در محدود کردن سلطنت و محدودیت ادارات دولتی و اختیارات وزیران حرفی ندارم. و این مجلس برای ما لازم است؛ ولی نمایندگان باید مسلمان باشند. اشخاص خارج از اسلام و بهایی نباید نماینده کشور اسلامی باشند. ما حاضریم ثابت کنیم که حدود هفت یا هشت نماینده تهران مسلمان نیستند و باعث هرج و مرج و مخلّ آسایش مسلمانان هستند. یکی از خواسته های ما اخراج این عدّه از مجلس است. خواسته دوّم ما این است که مشروطیّت باید قوانین و احکامش سرمویی با قانون اسلام و قرآن مخالفت نداشته باشد. ما در این نوع از مشروطیّت هیچ حرفی نداریم . سوّمین خواسته ما این است که آزادی به صورت مطلق و کامل، نادرست و کفر است. آیا آزادی قلم برای این است که مطبوعات نسبت به ائمه  هر چه می خواهند بنویسند؟ مگر شما روزنامه ها را نمی خوانید؟
سرانجام نمایندگان مجلس، هنگامی که شیخ را در مواضع خود محکم می یابند و نمی توانند ایشان را متقاعد کنند، از شیخ خداحافظی می کنند. نقل شده است که هنگام خروج از اتاق، آقای طباطبایی رو به شیخ کرده، شال کمر او را می گیرد و می گوید: (( جناب آقا! برویم شهر، موجب تفرقه مسلمین نشوید! )) شیخ در جواب می گوید: (( جناب آقا! اگر از من می شنوی، شما اینجا بمانید. والله! والله! والله! مسلّم بدان که هم مرا می کشند و هم تو را . اینجا بمانید تا یک مجلس شورای ملّی اسلامی درست کنیم و از این کفرّیات جلوگیری کنیم)). سیّد می گوید: ((نه چنین نیست )). شیخ پاسخ می دهد :   (( اکنون باشد، معلوم شما خواهد شد)) .

هـ) نامه نگاری 
یکی از برنامه های آگاهی دهنده شیخ فضل الله در ایّام تحصّن، نامه نگاری با علمای نجف و سایر بلاد بود. ایشان در یکی از نامه ها، که خطاب به علما است، چنین نگاشته:
… محضر مقدّس علمای عظام و حجج اسلام ! … هزار سال است از غیبت کبرای حضرت حجّت بن الحسن  (عجل الله تعالى فرجه) می گذرد. در این مدّت متمادی ، علمای بزرگ و نوّاب عامه در هر دوره رنجها برده و سختیها کشیده اند و از بذل عمر و مال چیزی دریغ نداشتند تا دین اسلام و مذهب جعفری را یَداً بِیَدٍ امروز به دست شما رسانیده اند. شرح زحمات و خدمات و آثار قلمیّه و مجاهدات علمّیه آن بزرگواران را در حفظ شریعت و حراست اساس اسلام، شماها خود بهتر از همه کس می دانید. در این عصر، تکالیف نیات عامه و مسئولیّت تامه من جمیع الجهات به شما متوجّه است. باید دین اسلام را که ودیعه الهیّه است، لامحال به همان قوّت و رونق و رواج که از اسلاف گرفته اید تسلیم اخلاف بفرمایید. ولی امروز دشمنان شما در این مملکت به دستیاری منافقین، وضعی فراهم آورده اند که دین شما و دولت شما هر دو را ضعیف کرده اند و در خطر عظیم. جماعت آزادی طلب به توسّط دو لفظ دلربای عدالت وشورا برادران ما را فریفته ، به جانب لامذهبی می رانند و گمان می رود که عصر ریاست روحانی و تاریخ انقراض دولت اسلام و انقلاب شریعت خیرالانام واقع بشود و چیزی نگذرد که حرّیّت مطلقه ، رواج و منکراتْ مجاز و مسکراتْ مباح و مُخدّرات مکشوف و شریعتْ منسوخ و قرآنْ مهجور بشود و این سوء ذکر و عوارض عظیم در شرح احوال شماها ابدالدّهر باقی بماند. شما بهتر می دانید که دین اسلام اکمل ادیان و اتمّ شرایع است و این دین، دنیا را به عدل و شورا گرفت. آیا چه افتاده است که امروز باید دستور عدل ما از پاریس برسد؟ و نسخه شورای ما از انگلیس بیاید؟ اگر این سرّ سیاسی را از دارالخلافه و غیرها استکشاف فرمودید که در این فتنه عُظما (( برز الاسلام کلّه الی الکفر کلّه )) آن وقت داعیّه اسلام را اجابت خواهید کرد و به استغاثه ما لبیک خواهید گفت …

آیت الله سیّد حسن مدرّس (ره) در پناه حضرت عبدالعظیم علیه السّلام

دوران قاجارّیه ، به خصوص سالهای آخر آن، یکی از تلخ ترین دوران های تاریخ ایران به شمار می رود؛ به نحوی که در هرج و مرج و بی قانونی و دخالت بیگانگان بی نظیر است. در چنین شرایطی ، صمصام السلطنه از مجلس شورای ملّی به عنوان نخست وزیر رأی اعتماد گرفت. امّا پس از مدّت کوتاهی، بی لیاقتی و ضعف شدید مدیریتی او بر همگان روشن شد. آیت الله مدرّس هنگامی که ملاحظه کرد  هیچ یک از تذکّرات مشفقانه، تأثیری ندارد، پیشنهاد تحصّن در حرم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام را مطرح ساخت و خود، به همراه گروهی از مردم در اعتراض به صمصام السلطنه در حرم متحصّن شدند. سرانجام، فشار مخالفان و نارضایتی عمومی، باعث سقوط کابینه صمصام السطلنه شد و وثوق الدوله به نخست وزیری رسید.

شیخ محمّدتقی بافقی(ره) در جوار حضرت عبدالعظیم علیه السّلام

ضدیّت با اسلام و استبداد و قلدری ، از ویژگیهای دوران سیاه حاکمیت رضاخان است . در دوران حکومت او ، مبارزان و مجاهدان بسیاری به زندان افتادند و یا تبعید شدند و حتیّ ناجوانمردانه به شهادت رسیدند. « کشف حجاب» تنها یکی از مصادیق بارز ضدّیت او با اسلام است که با مخالفت علما و مردم مواجه شد . رضاخان کشف حجاب را از خانواده خود آغاز کرد ؛ به طوری که همسر او بدون حجاب در اجتماع ظاهر می شد . از جمله یک بار ، همسر رضاخان که به بهانه تحویل سال به حرم حضرت معصومه سلام الله علیها آمده بود ، بدون حجاب وارد صحن می شود . عالم رّبانی شیخ محمّدتقی بافقی(ره) ، با مشاهده این وضع ابتدا پیغام می دهد که به او بگویند : « اگر مسلمان هستید ، چرا بی حجاب آمده اید درحرم حضرت معصومه سلام الله علیها و اگر مسلمان نیستید ، چرا اینجا آمده اید ؛ » . این پیغام که در واقع ، توصیه ای برای حفظ حجاب به شمار می رفت ، هیچ تأثیری نمی گذارد . از این رو ، خود شیخ (ره)به سوی او حرکت می کند و از پوشش ناهنجار او انتقاد می کند و این انتقاد شجاعانه موجب می شود که خانواده رضاخان حرم را ترک کنند . خبر به رضاخان می رسد . فردای آن روز رضاخان به قم می آید و شخصاً شیخ(ره) را دستگیر و در تهران زندان می کند و پس از مدّتی ، او را مادام العمر به شهرری تبعید می نماید . شیخ (ره) ، که از هرگونه فعالیّت سیاسی منع شده و حتیّ یک مأمور امنیتی نیز بر او گمارده شده بود تا همیشه مراقب او باشد ، در جوار حرم خانه ای را اختیار می کند . طولی نمی کشد که او نزد شیفتگان اسلام شناخته می شود و افراد زیادی با او ارتباط برقرار می کنند . آوازه شیخ محمّدتقی بافقی (ره) بالا می گیرد و افرادی که برای زیارت به شهرری می آمدند ، طالب دیدار ایشان نیز بودند . در آن زمان این بیت رایج شده بود :
چه خوش بود به یک کرشمه دو ناز زیارت حضرت عبدالعظیم علیه السّلام  و دیدار یار
محمّدتقی بافقی(ره) علاوه بر شجاعت و شمّ سیاسی ، از قدرت عرفانی بالایی نیز برخوردار بود و کرامات بسیاری از ایشان دیده شده و نقل گردیده است .

آستان مقدّس و جریان انقلاب اسلامی

شهرری ، به یمن وجود حرم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام، مردمی مذهبی وانقلابی و جوانانی پر شور را در دامن خود پرورانده است . حضرت امام خمینی (ره) در آغاز درس حوزه در سیزدهم آذر ۱۳۴۱ هـ .ش ، ضمن سخنان مشروحی درباره لزوم تداوم نهضت و ایستادگی در مقابل رژیم سفّاک پهلوی از چند شهر یاد فرمود که مردم آن به وی نامه نوشته و اعلام آمادگی کرده بودند ؛ از جمله فرمودند : « از ری نامه نوشته اند و پنج هزار کفن پوش اعلام آمادگی نموده اند» اما ناگفته پیداست که حرم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام ، از همان نقطه آغاز نهضت اسلامی ایران به رهبری امام خمینی (ره) در پانزده خرداد ، وعده گاه همیشگی اهل ری بود . در آن سال نیز ، به مناسبت ماه محرّم ، مجالس متعدّد عزاداری در جوار حضرت عبدالعظیم علیه السّلام( تشکیل شد و سخنرانان مشهور قم و تهران در شهر ری منبر رفتند ؛ از جمله در تکیه ابوالفضلیان (اصناف خیابان حرم ) آیت الله وحید خراسانی (از مراجع تقلید کنونی ) روزها منبر می رفت . ایشان یک روز قبل از پانزده خرداد ،ضمن سخنرانی خویش ، اشاره می کند که به دلیل آنکه تهدید شده باید دگر منبر نرود . فردای آن روز ، در حالی که انبوه جمعیّت در مجلس حضور داشتند ، پس از عزاداری و سخنان سخنران اوّل ، با عدم حضور آقای وحید رو به رو می شوند . در این حال ، خبر دستگیری امام نیز انتشار می یابد . و در نتیجه جمعیّت به حالت اعتراض به خیابان حرم می ریزند و موجب بسته شدن مغازه ها می شوند . از طرف دیگر ، عدّه ای از مردم نیز از حرم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام حرکت کرده ، پس از طی مسیر بازار ، در خیابان جمعیّت انبوهی را تشکیل می دهند و شعارها شروع می شود . امّا مدّتی نمی گذرد که با حضور مأمورین امنیّتی رو به رو می شوند . تیراندازی به سوی مردم شروع می شود و عدّه ای مجروح و تعداد زیادی دستگیر می شوند . بعضی از مردم ، به خصوص جوانان که ادامه کار را مقدر نمی بینند، به سرعت خود را به تظاهرات تهران می رسانند و در میدان قیام و بازار و میدان ارک به مردم تهران می پیوندند .
شگردهای انقلابی : تقویت ساواک پس از جریان پانزده خرداد و فشار بر افراد آزاده و گروه های مبارز ، آنان را واداشت تا از هرگونه مخالفت و حرکت آشکار علیه رژیم خودداری ورزند . بدین ترتیب لازم بود با بهره گیری از شگردها و تاکتیکهای مختلف ، خود را از گزند ساواک و مأمورین مخفی رژیم در امان نگهدارند . در چنین شرایطی افراد انقلابی و جوانان آگاه و پر شور شهرری از حرم حضرت عبدالعظیم علیه السّلام و اطراف آن بیش از مکانهای دیگر سودبردند و با راههای مختلف ، اهداف خود را پی می گرفتند که به برخی از آنها اشاره می کنیم :
در قالب هیئت سینه زنی : جوانان شهرری بانفوذ در یکی از هیئتهای مذهبی مسجد امیرالمؤمنین علیه السّلام روز عاشورای سال ۵۵ هـ.ش با پلاکاردهایی که به سخنان آتشین امام خمینی (ره) مزیّن بود ، به سمت حرم حرکت کردند که پس از طی مسافتی نرسیده به حرم ، پلاکاردها به وسیله مأمورین رژیم جمع آوری شد . بعد از ظهر عاشورا نیز یکی از افرادی که در این زمینه نقش بیشتری داشت ،دستگیر شد و حدود شش ماه زندانی شد . همچنین در عاشورای سال ۵۶ هیئتی قوی تر ، با شعارهای کوبنده و پلاکارد از مسجد چهارده معصوم علیها السّلام حرکت کردند ، امّا در وسط میدان شهرری ، با هجوم مأمورین مواجه و پراکنده شدند .
روضه خوانی و عزاداری : بعضی از گروهها یا افرادی که برای تشکیل جلسات خود احساس امنیّت نمی کردند ، در قالب هیئتهای عزاداری در مقبره های پیرامون حرم جمع می شدند و در کنار روضه خوانی یاسینه زنی به امور سیاسی و انقلابی نیز می پرداختند . از جمله مشهورترین آنها را می توان جلسات حزب ملل اسلامی نام برد .
اختفای اعلامیّه و اسلحه : از آنجا که مقبره های دور حرم به دور از نظر ساواک بودند و تنها عدّه ای برای زیارت اهل قبور به آنجا رفت و آمد می کردند ، این مقبره ها بهترین مکان برای مخفی کردن اعلامیّه و حتیّ اسلحه بود . به عنوان نمونه ، گروه توحیدی « بدر» از مقبره خسروخانی برای این منظور استفاده می کردند .
توزیع رساله امام(ره) : با توجّه به اینکه چاپ و توزیع رساله امام خمینی (ره)به خصوص ملحقّات رساله ، ممنوع بود و جرم به حساب می آمد ، استفاده از قفسه های دعا و قرآن که در قسمتهای مختلف حرم تعبیه شده بود ، مورد استفاده انقلابیون بود . آنها رساله های امام (ره)را در لابلای کتابهای دعا و قرآن می نهادند تا به دست مردم برسد .
پخش اعلامیّه : توزیع اعلامیّه بین مردم از جمله مشکلات بزرگ جوانان انقلابی بود ؛ زیرا مردم در ابتدا حتیّ از گرفتن اعلامیّه هراس داشتند ؛ چرا که شایعه شده بود مأمورین امنیّتی برای شناسایی افراد اعلامیّه پخش می کنند . در این زمینه نیز ، قفسه های کتاب در حرم وسیله مناسبی برای پخش اعلامیّه بود که از آن به خوبی استفاده شد
زیارتنامه : زیارتنامه هایی چاپ شده بود که در داخل آن عبارتهایی با مضمون «لعن به خاندان پهلوی » و « برائت جستن از اعمال ننگین آنها » و « درود بر امام خمینی(ره) و یاران ایشان » آمده بود . این شیوه در زمانی که راه هرگونه آگاهی دادن علنی بسته شده بود ، می توانست در حدّ خود مؤثر باشد .
محلّ وعده ها : با توجّه به اینکه تمام اماکن عمومی به نوعی تحت نظارت ساواک قرار گرفته بود ، اماکن قرار و ملاقات برای انقلابیون بسیار دشوار بود، امّا به دلیل آنکه کنترل اماکن حرم برای ساواک چندان مقدور نبود ، آنجا مکان امنی برای قرار و ملاقاتهای انقلابیون به شمار می رفت .

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن