شناخت اهل بیت و اصحاب (ع)

امام محمد باقر علیه السلام /دانشنامه جامع

محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب مشهور به امام محمدِ باقر(ع) (۵۷-۱۱۴ق) و ملقب به باقر العلوم، امام پنجم شیعیان است که حدود ۱۹ سال امامت شیعیان را برعهده داشت. او جنبشی علمی پدید آورد که در دوره امامت فرزندش امام صادق(ع) به اوج خود رسید.

امام محمد باقر کیست؟

محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب مشهور به امام محمدِ باقر(ع) (۵۷-۱۱۴ق) و ملقب به باقر العلوم، امام پنجم شیعیان است که حدود ۱۹ سال امامت شیعیان را برعهده داشت. او جنبشی علمی پدید آورد که در دوره امامت فرزندش امام صادق(ع) به اوج خود رسید.

از امام باقر(ع)، روایات بسیاری در زمینه‌های فقه، توحید، سنت نبوی، قرآن، اخلاق و آداب نقل شده است. همچنین در دوره امامت او، تدوین دیدگاه‎های شیعه در رشته‌های گوناگون مانند اخلاق، فقه، کلام، تفسیر آغاز شد. طبق منابع تاریخی، امام باقر(ع) هنگام واقعه کربلا خردسال بوده و در این واقعه حضور داشته است.

امام سجاد علیه السلام

مشخصات امام محد باقر علیه السلام

نام

پدرش علی بن حسین، وی را «محمد» نامید. در روایتی که منابع شیعه و سنی گزارش کرده‌اند، محمد پیامبر اسلام، به جابر بن عبدالله انصاری خبر می‌دهد که جابر زنده خواهد ماند تا فرزندش که همنام اوست و در تورات باقر نامیده شده‌است، خواهی دید.

القاب امام محمد باقر علیه السلام

برای محمد بن علی، القاب متعددی گزارش شده‌است، کنیه وی را ابوجعفر و القاب وی را

  • باقرالعلوم،
  • باقرالعلم،
  • شاکر،
  • هادی،
  • امین،
  • شبیه (به جهت شباهتش به محمد)،
  • صابر،
  • شاهد،
  • هاشمی،
  • علوی
  • فاطمی

نقل نموده‌اند.

باقرالعلوم

لقب باقر از باقرالعلوم به معنای شکافندهٔ علم گرفته شده‌است. به عقیدهٔ ابن خلدون، محمد باقر لقب باقر را به خاطر کثرت دانشی که اندوخته بود کسب کرده‌است. به نظر یعقوبی اما او باقر لقب گرفت به این دلیل که علم را شکافت، و به عمقش دست یافت.

ایتان کلبرگ هم، در مقاله‌ای در دانشنامه اسلام -دائرهالمعارف لیدن-، دو معنی برای باقر مطرح می‌کند، «کسی که علم را می‌شکافد» (یعنی آن را روشن می‌سازد)؛ و «کسی که علم فراوان دارد».

کلبرگ به نقل از ابن بابویه به حدیثی از پیامبر اشاره می‌کند که گفته‌است:

«در تورات به باقر به همین لقب اشاره شده‌است».

برای شیعیان باقرالعلم عنوان عادی نبود، چون آن‌ها معتقدند این عنوان توسط پیامبر اسلام به او داده شده‌است

. به گفتهٔ شیخ کلینی، جابر بن عبدالله انصاری تنها صحابی زندهٔ پیامبر در زمان محمد باقر عادت داشت در مسجد نشسته و صدا بزند:

یا «باقرالعلم! یا باقرالعلم!» اهل مدینه فکر می‌کردند جابر عقلش را از دست داده‌است.

اما جابر به آن‌ها اطمینان می‌داد که از پیامبر شنیده که به او سفارش کرده‌است:

«ای جابر! مردی از خانواده‌ام را دیدار خواهی کرد که همنام من است و از لحاظ شخصیت به من نزدیک است. او دانش را شکافته به عمق آن پی خواهد برد.»

در مورد نحوه دیدار جابر با محمد باقر، کلینی روایت می‌کند که روزی جابر از مقابل مکتب خانه‌ای که در آن قرآن تدریس می‌شد عبور می‌کرد که باقر را که هنوز کودکی بیش نبود در آنجا دیدار کرده به او نزدیک شد تا ببیند آیا ویژگی‌هایی که از زبان پیامبر شنیده را در او پیدا کند.

جابر با دیدن کودک نامش را می‌پرسد و پس از آنکه نشانه‌هایی که از پیامبر شنیده در او می‌بیند سرش را بوسیده سلام پیامبر را به او می‌رساند.

همچنین دربارهٔ معنای باقر، برخی بر این باورند که وی به جهت عبادت بسیار و سجده‌های طولانی، پیشانی‌اش حالت شکافت و فراخی پیدا کرده‌است.

پدر امام محمد باقر علیه السلام

علی بن حسین و ملقب به سجاد، امام چهارم شیعیان محسوب می‌شود که در بین سال‌ها ۳۸ تا ۹۵ ه‍.ق زندگی می‌نمود. به گفته زهری، محمد باقر، بزرگترین فرزند علی بن حسین نبوده‌است.

  • پدر: علی سجاد
  • پدربزرگ: حسین سیدالشهداء
  • پدر پدربزرگ: علی مرتضی
  • پدربزرگ پدربزرگ: عبدمناف ابوطالب
  • پدر پدربزرگ پدربزرگ: شیبه عبدالمطلب
  • مادر پدربزرگ پدربزرگ: فاطمه بنت عمرو
  • مادربزرگ پدربزرگ: فاطمه بنت اسد
  • پدر مادربزرگ پدربزرگ: اسد بن هاشم
  • مادر مادربزرگ پدربزرگ: فاطمه بنت قیس
  • مادر پدربزرگ: فاطمه زهرا
  • پدربزرگ پدربزرگ: محمد مصطفی
  • پدر پدربزرگ پدربزرگ: عبدالله بن عبدالمطلب
  • مادر پدربزرگ پدربزرگ: آمنه بنت وهب
  • مادربزرگ پدربزرگ: خدیجه کبری
  • پدر مادربزرگ پدربزرگ: خویلد بن اسد
  • مادر پدربزرگ پدربزرگ: فاطمه بنت زائده
  • مادربزرگ: شهربانو
  • پدر مادربزرگ: یزدگرد سوم
  • پدربزرگ مادربزرگ: شهریار
  • پدر پدربزرگ مادربزرگ: خسرو پرویز
  • مادر پدربزرگ مادربزرگ: شیرین

مادر امام محمد باقر علیه السلام

نام مادر محمد باقر، فاطمه ام عبدالله است. وی فرزند حسن بن علی بن ابی طالب بود.

امام جعفر صادق دربارهٔ او می‌گوید:

«صدیقه‌ای بود که در خاندان امام حسن همتا و نظیر نداشت»

  • مادر: ام‌عبدالله بنت حسن
  • پدربزرگ: حسن مجتبی
  • پدر پدربزرگ: علی مرتضی
  • پدربزرگ پدربزرگ: عبدمناف ابوطالب
  • پدر پدربزرگ پدربزرگ: شیبه عبدالمطلب
  • مادر پدربزرگ پدربزرگ: فاطمه بنت عمرو
  • مادربزرگ پدربزرگ: فاطمه بنت اسد
  • پدر مادربزرگ پدربزرگ: اسد بن هاشم
  • مادر مادربزرگ پدربزرگ: فاطمه بنت قیس
  • مادر پدربزرگ: فاطمه زهرا
  • پدربزرگ پدربزرگ: محمد مصطفی
  • پدر پدربزرگ پدربزرگ: عبدالله بن عبدالمطلب
  • مادر پدربزرگ پدربزرگ: آمنه بنت وهب
  • مادربزرگ پدربزرگ: خدیجه کبری
  • پدر مادربزرگ پدربزرگ: خویلد بن اسد
  • مادر مادربزرگ پدربزرگ: فاطمه بنت زائده 

امام سجاد علیه السلام

تاریخ ولادت امام محمد باقر علیه السلام

امام باقر(ع) ،پنجمین امام معصوم در یکم رجب سال ۵۷ هجرى قمری در شهر مدینه چشم به جهان گشود .

حوادث عصر امام باقر علیه السلام

آن حضرت از سال ۹۴ تا ۱۱۴ امامت شیعه را بر عهده داشت. چهارسال از حیات جدّ خود امام حسین علیه السّلام و ۳۷ سال از زندگی پدر خود حضرت علی بن حسین علیه السّلام را درک کرد و دوران زندگیش با حکومت ده تن از خلفای اموی (از معاویه بن ابی سفیان تا هشام بن عبدالملک) و ایام امامتش با حکومت پنج تن از ایشان ـ

  •  ولید بن عبدالملک (متوفی ۹۶)
  •  سلیمان بن عبدالملک (متوفی ۹۹)
  •  عمر بن عبدالعزیز (متوفی ۱۰۱)
  •  یزید بن عبدالملک (متوفی ۱۰۵)
  •  هشام بن عبدالملک (متوفی ۱۲۵)

مقارن بود.

بنابر آنچه از منابع معتبر به دست می آید، دوران زندگی امام پنجم بیشتر در شهر مدینه به نشر معارف دینی و ارشاد شیعیان و تربیت شاگردان گذشت.

زمان امام باقر علیه السّلام، یعنی دهه های آخر قرن اوّل و دهه های اوّل و دوم قرن دوم هجری، زمان ظهور فقهای بزرگ مخصوصاً در مدینه بود. در این دوران، مسلمانان که از فتوحات خارجی و جنگهای داخلی تا حدودی فراغت یافته بودند، از اطراف و اکناف سرزمینهای اسلامی برای فراگرفتن احکام الهی و فقه اسلامی به مدینه ، که شهر حضرت رسول صلّی اللّه علیه وآله وسلّم و اصحاب و تابعان ایشان بود، روی می نهادند. فقها و محدّثان بزرگی از جمله :

  • سعیدبن مسیّب (متوفّی ۹۴)،
  • عروه بن زبیر (متوفّی ۹۴)،
  • خارجه بن زیدبن ثابت (متوفّی ۹۹)،
  • ربیعه الرأی (متوفّی ۱۳۶)،
  • سفیان بن عُیَیْنه
  •  محمّدبن شهاب زُهْری (متوفّی ۱۲۴)

در این شهر جمع بودند. بخصوص که منع کتابت حدیث در زمان عمربن عبدالعزیز لغو شده بود

در این دورانِ شکوفایی فقه و حدیث بود که دانش و معرفت امام باقر علیه السّلام و نیز فرزند او امام صادق علیه السّلام ، بر همگان آشکار شد و اصول و مبانی کلام و فقه و سایر معارف دینی شیعه، که این دو امام بیش از همه مبیّن آن بودند، تدوین و توسّط راویان و شاگردان ایشان به عالم پراکنده شد. بسیاری از مجتهدان و مؤسّسان مذاهب فقهیِ دیگر از این دو امام فیض برده اند و به همین جهت، رایج شدن لقب «باقر» برای امام پنجم، که لقبی کاملاً علمی است، بسیار پر معنی است.

امام باقر علیه السلام و فرقه های انحرافی

در زمان امـام بـاقر عـلیه‌السلام‌ فرقه های انحرافی بسیاری پدیدار شده بود که امام در‌ مـقام پاسـداری از در قالب مناظره با سران فرقه ها یا در بین اصحاب خود، پوچی عقاید منحرفان را آشکار می‌کرد و به این وسیله از پایگاه‌های فکری و عقیدتی شیعه دفاع می‌کرد.

امام محمد باقر در زمان هشام ابن عبدالملک

هشام بن عبدالملک در موسم حجّ در مسجدالحرام امام باقر علیه السّلام را دید که در حال طواف است و مردم بر گردش حلقه زده از او سؤال می کنند. این توجّه و علاقه مردم نظر او را جلب کرد، از اطرافیان نام وی را پرسید و چون گفتند که او محمّدبن علی است، شگفت زده، گفت :

«همان که مردم عراق فریفته اویند» یا «امام مردم عراق!».

گویا بعد از همین موسم حجّ بود که هشام امام باقر علیه السّلام را همراه با فرزندش حضرت صادق علیه السّلام به شام فراخواند.

امام هنگام ورود به مجلس او بر همه اهل مجلس یکجا سلام کرد، بر خلاف رسم متعارف ، خلیفه اموی را امیرالمؤمنین نخواند و بدون کسب اجازه نشست .

هشام خشمگینانه زبان به ملامت گشود که چرا شما مردم را به امامت خود فرامی‌خوانید. حاضران در مجلس نیز بنا بر قرار قبلی همین شیوه را به کار گرفتند.

امام در پاسخ هشام بدون در نظر گرفتن موقعیت او، صریحاً از جایگاه اهل بیت پیامبر در دین و اینکه آنان عهده دار هدایت مردم اند، سخن گفت،

همچنین به گذرا بودن حکومت امویان اشاره کرد. هشام ابتدا او را به زندان افکند، ولی بعد، ناگزیر به آزاد کردن و برگرداندن آنان به مدینه شد.

علم امام محمد باقر علیه السلام

باقر العلوم لقب مشهور آن حضرت است در حدیث معروفی پیامبر خدا صلى الله علیه و آله به جابر بن عبدالله انصاری فرمود:

إنّکَ ستُدرِکُ رجُلاً مِنّی، اسمُه اسْمِی و شَمائلُهُ شَمائلی یَبْقَرُ العِلْمَ بَقْرا .

تو مردى از [ خاندان] مرا درک خواهى کرد که نامش نام من، و رفتار و کردارش ، رفتار و کردار من است و دانش را تا ژرفایش مى شکافد.

شیخ صدوق (ره) روایت کرده از عمرو بن شمر، که گفت: سؤال کردم از جابر بن یزید جعفى که براى چه امام محمّد باقر علیه السّلام را باقر نامیدند؟

گفت: به علّت آن که یَبْقُرُ عِلْمَ الدِّینِ بَقْرا؛ أى شقّه شقّا و اظهره اظهارا، شکافت علم را شکافتنى و آشکار و ظاهر ساخت آن را ظاهرکردنى،

بتحقیق حدیث کرد مرا جابر بن عبد اللّه انصارى که شنید از رسول خدا(ص) که فرمود:

اى جابر! تو زنده مى‌مانى تا ملاقات مى‌نمایى پسرم محمّد بن علىّ بن الحسین بن علىّ بن ابى طالب (ع) را که معروف است در تورات به باقر، پس هرگاه ملاقات کردى او را از جانب من او را سلام برسان.

«عبد الله بن عطاء مکى» مى گوید:

هرگز دانشمندان را نزد کسى چنان حقیر و کوچک نیافتم که نزد امام باقر علیه السلام؛«حکم بن عتیبه »که در چشم مردمان جایگاه علمى والایى داشت در پیشگاه امام باقر چونان کودکى در برابر آموزگار بود.

شخصیت آسمانى و شکوه علمى امام باقر (ع) چنان خیره کننده بود که «جابر بن یزید جعفى» به هنگام روایت از آن گرامى مى گفت:

«وصى اوصیاء و وارث علوم انبیاء محمد بن على بن الحسین مرا چنین روایت کرد…»

شهادت امام محمد باقر علیه السلام

 

تاریخ رحلت امام باقر علیه‌السلام را با اختلاف پنج سال، از ۱۱۳ تا ۱۱۸، ذکر کرده‌اند.

ابن سعد  نخست با نقل خبری از استاد خود واقِدی تاریخ رحلت آن حضرت را سال ۱۱۷ و مدت عمرشان را ۷۳ سال ذکر می‌کند، سپس می‌گوید که رحلت ایشان را در ۱۱۸ و ۱۱۴ هم دانسته‌اند

ابن اثیر  نیز عمر حضرت باقر علیه‌السلام را ۷۳ سال ثبت کرده و ۵۸ سال را نیز نسبت داده است.
امّا بیش‌تر مورخان شیعی و سنی وفات آن حضرت را در ۱۱۴ و اکثر سیره نویسان شیعه عمر وی را ۵۷ سال دانسته‌اند .
به هر حال، ۷۳ سال یقیناً نادرست است، زیرا در آن صورت باید در سال ۴۴ متولد شده باشند.
امّا چون عموم مورخان تولّد پدرش علی بن حسین علیه‌السلام را در سال ۳۸ نوشته‌اند و بنا بر این در سال ۴۴ آن حضرت بیش از شش سال نداشته است، امکان تولّد حضرت باقر علیه‌السلام در سال ۴۴ منتفی است.
یعقوبی  هر چند وفات حضرت باقر علیه‌السلام را به سال ۱۱۷ می‌داند، می‌گوید که وی ۵۸ سال عمر کرده و در واقعه عاشورا چهار ساله بوده است.
امّا چون واقعه عاشورا در سال ۶۱ هجری بوده، وفات آن حضرت سال ۱۱۴ می‌شود نه ۱۱۷.
به نظر می‌رسد که چون مورخان اهل سنّت، ولادت را سال ۵۶ و وفات را ۱۱۴ ثبت کرده‌اند، باید عمر امام باقر علیه‌السلام را ۵۸ سال بدانند.

ماه و روز شهادت امام محمد باقر علیه السلام

در ماه و روز رحلت آن حضرت نیز اختلاف است و آن را در ربیع الاوّل و هفتم ذی الحجه و ربیع الاخر گفته‌اند.
برخی از مورخان، از جمله ابن خلّکان  و صفدی [۴۳] محل وفات او را ده‌کده‌ای به نام حُمَیْمَه واقع در منطقه شراه بین راه مدینه به دمشق دانسته‌اند.

 محل شهادت امام محمد باقر علیه السلام

در باره محل دفن آن حضرت، گورستان بقیع در مدینه، اختلافی دیده نمی‌شود.
در روایت ابوبصیر از حضرت صادق علیه‌السلام که کلینی  و به نقل از او مجلسی  آورده است، آن حضرت می‌فرماید که پدرم به سال ۱۱۴ وفات یافت و پس از پدر نوزده سال و دو ماه زنده بود.
چون رحلت امام سجاد علیه‌السلام را بیش‌تر مورخان در محرم نوشته‌اند، ظاهراً رحلت امام باقر علیه‌السلام در ربیع الاول بوده است.
ولی از ظاهر تعبیرِ بیشترِ مورخان و صریح عبارت شهید اوّل (مجلسی به نقل از الدّروس) و قمی  برمی آید که هفتم ذی الحجه را برگزیده‌اند.

جایگاه و مقام امام محمد باقر علیه السلام از نظر اهل سنت

۱.ابن حجر عسقلانی

ابن حجر در معرفی امام باقر(ع) می نویسد: محمد باقر(ع) به اندازه ای رموز و اسرار علوم و دانش ها را آشکار ساخت و حقایق احکام، حکمت ها و لطایف دانش ها را بیان نموده است که جز کوردلان و تاریک باطنان، کسی نمی تواند آنها را انکار کند و از این رو شکافنده مشکلات علم و برافرازنده دانش لقب یافته است.

۲.عبدالله بن عطا مکّی

عبدالله بن عطا یکی از شخصیت های مهم معاصر امام باقر(ع) است که در اشاره به منزلت امام باقر(ع) می گوید: علما و دانشمندان را پیش هیچ کس حقیرتر و کوچک تر از آنچه در پیش ابوجعفر (امام باقر) بودند ندیدم. حکم بن عتیبه را با آن مرتبه و منزلت والای علمی که در میان مردم داشت، در برابر آن جناب همانند کودکی دیدم که پیش روی استادش با خضوع و تواضع نشسته بود.

۳. احمدبن تیمیه الحرّانی

ابن تیمیه آموزگار اصلی سلفی گری که افکار او آبشخور اصلی وهابیان است، و خود نیز در ردّ شیعه کتاب ها نوشته است در عبارت کوتاهی از امام باقر(ع) چنین یاد کرده است: ابوجعفر محمدبن علی از برگزیدگان اهل علم و دین است و گفته شده است که او را به آن دلیل باقر نامیدند که شکافنده علوم بود.

۴. ابن خلّکان

احمدبن محمد معروف به ابن خلکان (۶۰۸ – ۶۸۱ ه-ق) از مشهورترین تاریخ نگاران و قضات و علمای قرن هفتم هجری است که در اصول اشعری و در فروع شافعی مذهب بوده است در کتاب معروفش وفیات الاعیان و ابناء ابناءالزمان با همه تعصبی که نسبت به اهل سنت دارد، درباره حضرت باقر(ع) چنین می گوید: ابوجعفر محمد بن زین العابدین ملقب به باقر یکی از ائمه شیعیان اثنی عشری پدر امام جعفرصادق(ع) است. باقر عالم بزرگ و سید عظیمی بود و به این جهت او را باقر گفته اند که وی علوم زا می شکافت و به او توسعه و رشد می داد. شاعری در وصف او گفته است: ای شکافنده علم برای پرهیزکاران و ای بهترین کسی که بر کوههای حجاز لبیک گفتی و ندای توحید را سردادی.

۵. عبدالله بن اسعد یافعی

یافعی (م۷۵۵ ه-ق) صاحب کتاب مرآه الجنان و عبره الیقضان … درباره امام باقر(ع) چنین می‌نویسد: ابوجعفر محمد فرزند زین‌العابدین علی فرزند حسین بن علی(ع) که رضوان خدا بر آنان باد یکی از امامان شیعیان اثنی عشر است. وی ملقب به باقر بود او را به این جهت باقر گفته‌اند که علم را شکافت و رشد و توسعه داد.

۶.ابوالعباس احمد بن یوسف قرمانی

ابوالعباس احمد معروف به احمد بن سنان دمشقی (م ۱۰۱۹ ه-ق) مولف کتاب اخبار الدول و آثار الاول که به تاریخ قرمانی معروف است درباره شخصیت و منزلت علمی امام باقر(ع) می‌نویسد: او را بدان جهت باقر نامیدند که علم را شکافت و گفته شده برای این خاطر لقب باقر یافت. از جابر بن عبدالله انصاری روایت شده است که رسول خدا(ص) به او فرمود: ای جابر تو به مقداری زنده می مانی تا فرزندی از فرزندان حسین(ع) را که هم نام من است، دیدار کنی او علم دین را به خوبی می شکافد آن گاه که دیدارش کردی سلام مرا به او برسان. جابر می گوید: خداوند عمر مرا به مقداری طولانی ساخت تا اینکه امام باقر(ع) را زیارت کردم و سلام جدّ بزرگوارش را به او رساندم. قرمانی اضافه می کند: از هیچ یک از فرزندان حسن و حسین(ع) از علم دین و سنّت پیامبر(ص) و قرآن و سیره و فنون ادب به مقداری که از ابوجعفر باقر(ع) به ظهور رسیده است، ظاهر نشده و باقی مانده صحابه و بزرگان تابعین از وی نقل حدیث کرده‌اند.

۷.عبدالرحمان شرقاوی

شیخ عبدالرحمان بن حجازی بن ابراهیم (۱۱۵۰ – ۱۲۲۷ ه-ق) معروف به شرقاوی شافعی، شیخ جامع ازهر درباره امام باقر(ع) می گوید: امام باقر(ع) اعلم اهل زمان خود به قرآن و تفسیر آن و حدیث و فقه بود.

۸.عبدالعزیز سیدالأهل

سیدالاهل در کتابش می‌نویسد: محمد بن علی بی درنگ به علم و زهد و فضل و برتری نمایان شد، سپس طولی نکشید که فضیلت و کمال به تمام معنی به سوی وی تغییر مسیر داد به طوری که ظاهر نشد بر کسی از فرزندان حسن و حسین(ع) از علم دین و سنن و علم قرآن و سیره و فنون ادب و بلاغت آنچه که بر محمد بن علی(ع) ظاهر شد و سپس ان حضرت علم را شکافت و به آن توسعه داد تا آنجا که باقر نامیده شد و این لقبی است که کسی قبل از او بدان لقب ملقب نشده بود و زیر نظر پدرش در مدینه بزرگ شد و در علم و زهد و بخشندگی به مقام بلندی رسید. اما از لحاظ علم، او علم را گرانبهاتر و ارزنده تر می‏دانست. اما از نظر زهد نظرش درباره دنیا همان نظر جدّش علی(ع) بود. اما از لحاظ جود و سخاوت، با این که عائله زیادی داشت و از لحاظ امکانات مالی متوسط بود، ولی آن قدر سخاوتمند و بخشنده بود که فقیری را از فقر نجات داد و صدها و بلکه هزاران درهم احسان می کرد و اگر مورد را زیاد نیازمند و مستحق می دید، هرچه در توان داشت، احسان می کرد.

۹.حافظ ابونعیم احمد بن عبدالله اصفهانی (م ۴۳۰ ه-ق)

حافظ ابونعیم در کتاب حلیه الاولیاء و طبقات الاوصیاء می نویسد: از جمله شخصیت های مورد استناد در منابع حدیثی ابوجعفر محمدبن علی الباقر است. او از خاندان نبوت بود و میان موقعیت های والای دینی و جایگاه رفیع اجتماعی جمع کرده و در زمینه رخدادها و مسایل مستحدثه و نیز موضوعات خطیر مهم صاحبنظر بود و در راستای بندگی و عبادت خدا اشک ها ریخت و از درگیری های لفظی و برتری جویی ها باز می داشت.

۱۰. سبط ابن جوزی (م ۵۹۷ ه-ق)

ابن جوزی در کتاب التذکره می نویسد: او (ابوجعفر محمدالباقر) شخصیتی دانشمند و عابد و مورد اطمینان بود که پیشوایان اهل سنّت مانند ابوحنیفه از وی حدیث نقل کرده اند.

۱۱. ابن کثیر (م ۷۷۴ ه-ق)

ابن کثیر در کتاب البدایه و النهایه می نویسد: محمد بن علی بن الحسین، ابوجعفرالباقر است. مادرش ام عبدالله دختر حسن بن علی می باشد. وی از تابعان والامقام و بسیار بلند مرتبه و یکی از شخصیت های بارز امت اسلامی در جنبه علم و عمل و سیادت و شرف به شمار می آید. او از جمله ائمه دوازده گانه ای است که شیعه امامیه به امامت آنان اعتقاد دارد.

۱۲. ابن صباغ مالکی (م ۸۵۵ ه-ق)

ابن صباغ در کتاب الفصول المهمه می نویسد: اهل دانش درباره محمدبن علی بن الحسین گفته اند که او شکافنده دانش و جامع و گسترش دهنده علم و بالابرنده مرتبه معارف در جامعه خویش است. قلبش پاکیزه و عملش بالنده و منزه و نفس او طاهر و اخلاقش شریف بود و عمرش را در طاعت خداوند متعال به پایان رسانید و به عالیترین درجات تقوا راه یافت.

پدر بزرگوار ایشان حضرت علی بن حسین امام سجّاد و مادر ایشان امّ عبدالله دختر امام حسن مجتبی می باشد. لذا درباره ایشان گفته اند: محمد بن علی اوّلین هاشمی و علوی است که از دو هاشمی و علوی به دنیا آمده؛ یعنی پدر و مادر وی هر دو هاشمی و علوی می باشند. حضرت امام باقر و برادر اعیانی شان جناب عبدالله باهر تنها رجالی از اهل بیت هستند که هاشمی بین هاشیمین و فاطمی بین فاطمیین و علوی بین علویین خوانده می شوند. درباره مقام علمی و عملی مادرشان حضرت فاطمه بنت حسن(ع)، نیز مطالب زیادی در تواریخ آمده است؛ و همینقدر بس که دانشمند بزرگی چون حضرت امام صادق، به مادر بزرگ خویش افتخار می کرده و می فرموده کانت جدتی عالمه عامله زاهده.

 

زائر

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن