آشنایی با اماکن زیارتیتاریخچه

دانستنی هایی درباره ی ضریح مطهر حضرت امیرالمومنین علیه السلام

در وسط حرم مطهر, ضريح مطهر حضرت أميرالمؤمنين (عليه السلام) قرار دارد. اين ضريح از طلا و نقره ساخته شده و با نقشهاى بسيار زيبا و با طلاى خالص تزيين شده است

دانستنی هایی درباره ی ضریح مطهر حضرت امیرالمومنین علیه السلام

در وسط حرم مطهر, ضریح مطهر حضرت أمیرالمؤمنین (علیه السلام) قرار دارد. این ضریح از طلا و نقره ساخته شده و با نقشهاى بسیار زیبا و با طلاى خالص تزیین شده است

در وسط حرم مطهر, ضریح مطهر حضرت أمیرالمؤمنین (علیه السلام) قرار دارد. این ضریح از طلا و نقره ساخته شده و با نقشهاى بسیار زیبا و با طلاى خالص تزیین شده است. شیخ جعفر محبوبه پـیـرامون این ضریح مى گوید: ( این ضریح گرانبهاتر از ضریح قبلى است و بانى ساخت آن, پیشواى طائفه ى بهره، سیف الدین مى باشد. ساخت این ضریح در هند , پنج سال به طول انجامید و هشتاد هزار دینار هزینه داشت. براى ساخت این ضریح, از ده هزار و پانصد مثقال طلاى خالص و دو ملیون مثقال نقره استفاده شد.) (۱)
دکتر حسن الحکیم از روزنامه ى الهاتف چنین نقل مى کند: (ضریح مطهر با استفاده از ( ۸۷۵۰ ) مثقال طلاى خالص و (۱,۵۰۰,۰۰۰) مثقال نقره ساخته شده است.) (۲)
شیخ جعفر محبوبه در کتاب خود، تاریخ پرده بردارى از ضریح مطهر را ذکر مى کند:
(در روز ۱۳ رجب سال ۱۳۶۱هجرى، از ضریح مطهر پرده بردارى شد. در این روز بسیار مهم، نخست وزیر وقت عراق (نورى السعید) و وزیر کار عراق (عبدالمهدى المنتفکى) و بسیارى از افراد سرشناس و برجسته و فرماندهان نظامى حضور داشتند. طلا و نقره ى بکار رفته در ضریح جدید از ضریح قبلى بیشتر است. اما ضریح قبلى داراى نقشها و قلمزنى هاى بیشتر و زیباترى بود و بر روى آن آیات و أحادیث بسیارى نقش بسته بود) شیخ جعفر محبوبه تاریخ برداشتن ضریح قدیمى را سال ۱۳۶۱ هجرى, در اواخر ماه ربیع الأول ذکر مى کند. (۳)
ضریح کنونى را میتوان یکى از شاهکارهاى هنر اسلامى به شمار آورد. علاوه بر ارزش مادى , این ضریح داراى زیباترین مینا کارى ها و نقشهاى قلمزنى شده بر طلا و نقره, مى باشد. از طرف دخول به صندوق چوبى قبر مطهر, ضمن احادیث نبوى , در انتهاى ضلع جنوبى این کتیبه نقش بسته است :
( الحمد لله الذی بتوفیقه تقرب الى الله الملک الحق المبین و الى ولیه علی أمیر المؤمنین امام المتقین العابد لربه حتى أتاه الیقین وصی محمد سید المرسلین المجموع الى میقات شرفه شرف الآخرین و الأولین بعمل هذا الضریح المحفوف بالملائکه المقربین بالفضه الخاصه و الذهب الابریز الثمین عبدالله و عبد ولیه أمیرالمؤمنین الداعی الى حب آل محمد الطاهرین أبو محمد طاهر سیف الدین من بلاد الهند سنه ألف و ثلاثمائه و ستین هجریه ۱۳۶۰هـ ).
ضریح قبلى چندین بار ترمیم و بازسازی شده بود تا اینکه ضریح کنونى ساخته شده و به جاى ضریح قدیم گذاشته شد.
در سال ۱۲۰۲ هجرى، ضریحى از نقره بر روى قبر مطهر گذاشته شد (۴) و در سال ۱۲۰۴ هجرى, به دستور محمد خان قاجار, بنیانگذار سلسله قاجاریه , بازسازى شد. (۵)
آقاى سید صادق الفحام النجفى از شاعران و ادیبان نجف أشرف, در دیوان شعرى خود, در قصیده اى تاریخ ترمیم ضریح نقره اى (۱۲۰۳هجرى) را به صورت ماده تاریخ ذکر مى کند:
لله صندوق بدیع صنعه   لیس له فی الحسن من مضاهی
أودعه صانعه عجائباً   تجل عن حصر و عن تناهی
… لذاک قد قلت به مؤرخاً   قد جددت فیه علم الله (۶)

در سال ۱۲۱۱هجرى , محمد شاه قاجار ضریحى به همراه فقیه آقا محمد على هزارجریبى فرستاد. شیخ محمد الکوفى مى کوید: در سال ۱۲۳۶هجرى, ضریح مطهر سست گردید. لذا آن را برداشته و مقدارى نقره به آن افزودند و بار دیگر باز گردانده شد. در سال ۱۲۶۲هجرى به دستور عباس قلى خان وزیر محمد شاه قاجار, ضریح مطهر ترمیم شد. در بالاى این ضریح ابیاتى از قصیده عینیه ابن ابى الحدید و أبیاتى از سید الحمیرى و شیخ ابراهیم صادق العاملى نقش بسته است. در سال ۱۲۹۸هجرى, با نفقه ى مشیر السلطنه سید محمد شیرازى ( از افراد سرشناس دربار ناصرالدین شاه قاجار) ضریح مطهر باز سازى شد. نام بانى و تاریخ بازسازى بر در ضریح، که به صورت محراب ساخته شده ، نقش بسته است. (۷)
التمیمى در کتاب خود به این ضریح اشاره مى کند. وى مى گوید: (بر روى صندوق قبر مطهر, ضریحى فولادى نصب شد و بر روى آن ضریحى نقره اى گذاشته شد. بانى این ضریح حاج مشیر شیرازى بود. بر روى آن با خطى زیبا نام خطاط و تاریخ ساخت ( محمد علی الاصبهانی ۱۲۹۸هجرى) نقش بسته است. بر قسمت فوقانى آن قصیده ى عینیه ابن ابى الحدید نقش بسته است. تمامى این قصیده در فصل گنبد طلا آورده شده است:
یا برق ان جئت الغری فقل له   أتراک تعلم من بأرضک مودع

و قصیده علامه شیخ ابراهیم بن شیخ صادق العاملی:
هذا ثرى حط الأثیر لقدره   و لعزه هام الثریا یخضع
بر گوشه هاى ضریح مطهر آیاتى از قرآن کریم و أسماء الله الحسنى نقش بسته است. و بر گوشه هاى فوقانى نیز، کلاهکهاى طلا کارى شده دیده مى شود. (۸)

بعضى از أبیات شعرى زیباى شیخ ابراهیم العاملى (متوفى بسال ۱۲۸۳هجرى) در مدح حضرت أمیر المؤمنین( علیه السلام) , که بر روى ضریح قدیم نقش بسته بودند به این شرح است :
هذا ثرى حَطِّ الأثیرِ لقدرِه                            ولعزِه هامَ الثریا یَخْضَعُ
کشّافُ داهیهِ القضاءِ عن الورى                     بعزائمِ، منها القضاءُ یروعُ
حزامُ أحزاب الضلالِ، بصارمٍ                      مِنْ عزمِهِ صبحُ المنایا یَطْلَعُ
عَمّ الوجودَ السابغ الجود الذی                     ضاقتْ بأیدیه الجهاتُ الأربعُ
أنىّ تساجِلُه الغیوثُ ندىً ومِنْ                      جَدْوى نِداه کلَّ غیثٍ یهمعُ
أم هل تُقاسُ به البحارُ، وإنّما                      هل مِنْ ندى أمواجه تتدفعُ
فافزعْ إلیه مِن الخطوبِ، فإنَّ مَنْ                 ألقى العصا بفنائِه، لاَ یَفْزَعُ
وإذا حلَلْت بطور سینا مجدَه                      وشهدت أنوارَ التجلی تَلْمعُ
فاخلعْ، إذنْ، نعلیْکَ إنّکَ فی طوى            لجلالِ هیبتِهِ فؤادُک یُخلَعُ
وقُلْ: السلامُ علیک یا مَن فَضْلُه               عَمَّن تمسّکَ بالولا، لا یَمْنَعُ
مولای، جُدْ بجمیلک الأوفى على             عبدٍ له، بجمیلِ عفوِک، مَطْمَعُ
یرجوک إحساناً ویأملُکَ الرضا                       فضلاً، فأنت لکلِ فضلٍ مَنْبعُ

بعد از ضریح فوق الذکر, ضریح کنونى که در ابتداى فصل از آن یاد شد نصب گردید. در سال ۱۹۸۵ میلادى به کوشش حکومت وقت عراق این ضریح طلا کارى شده و سقف آن با پارچه ابریشم خالص و زر دوزى شده, پوشانده شد. (۹)
ارتفاع ضریح مطهر از کف زمین تا بالاى تاج طلاى آن , حدود (۴متر) و طول آن (۶,۳۵متر) و عرض آن (۵,۱۰متر) مى باشد. ضریح مطهر را مى توان به دو بخش اصلى تقسیم کرد. بخش اول ضریح یا پنجره ى نقره اى و بخش دوم تاج طلاى بالاى ضریح نقره اى.
ضریح نقره اى (۱۳) پنجره شبیه ایوان دارد. هر کدام از این پنجره ها با دایراه هاى نقره اى که به یکدیگر بافته شده اند بسته شده است و زائر مى تواند از پشت این پنجره ها مرقد مطهر را نظاره کند. بالاى هر یک از این پنجره ها یک قوس نقره اى با نقشهاى برجسته دیده مى شود و بر جانب هر قوس کلمه ى (یا علی) نقش بسته است.
ضریح مطهر از جهت شرقى و غربى داراى جهار پنجره مى باشد. از جهت شمالى داراى پنج پنجره و اما از جهت جنوبى داراى چهار بنجره و به جاى پنجره پنجم درى کوچک براى ورود به داخل ضریح مطهر در نظر گرفته شده است. بین هر یک از پنجره هاى ضریح مطهر, ستونهایى نقره اى و با نقشهاى بسیار زیبا به چشم مى خورند. در گوشه هاى چهار گانه ى ضریح مطهر, چهار ستون که با نقشهاى برجسته و خوشه هاى انگور نقره اى تزیین شده اند, قرار دارند. بر روى هر یک از این ستونهاى چهار گانه, کلمه ى ( و هو العلی العظیم) نقش بسته است.
بالاى ضریح نقره اى کتیبه اى بر محیط ضریح به جشم مى خورد. جنس این کتیبه از مینا و نقره مى باشد و بر روى آن ابیاتى از قصیده ى ابن ابى الحدید نقش بسته است.
تاج طلاى بالاى ضریح نقره اى ( بخش دوم ضریح مطهر) به نوبه ى خود به جند بخش تقسیم مى شود. نخست کتیبه ى طلایى که بر روى آن آیاتى از قرآن کریم با حروف برجسته نقش بسته است. بالاى این کتیبه, کتیبه ا ى مقعر با نقشهاى برجسته قرار دارد و بالاى این نقشها, کتیبه ى طلایى دیکرى که بر روى آن احادیث نبوى در مدح حضرت أمیرالمؤمنین(ع) نقش بسته, دیده مى شود. بالاى این کتیبه نیز (۱۰۴) عدد کل از جنس طلاى خالص قرار دارد. بر روى هر یک از این کلها که بر اطراف جهارکانه ى ضریح نصب شده اند اسمى از أسماء الله الحسنى نقش بسته است. بر روى هر یک از کوشه هاى جهار کانه ى تاج طلا یک قندیل از طلاى خالص به جشم مى خورد.
بالاى قندیل هاى طلا, کتیبه اى بزرگ و محدب با نقشهاى بسیار زیبا و چشم گیر دیده مى شود. بالاى این کتیبه نیز, کتیبه اى مقعر به شکل برگهاى درخت قرار دارد و بالاى آن کتیبه اى دیگر که سوره ى الرحمن بر آن نقش بسته, قرار دارد. بالاى کتیبه ى سوره ى الرحمن, (۹۶) قندیل طلا بر گوشه هاى چهار گانه ى ضریح مطهر به چشم مى خورند.(۱۰)

آیات قرآنى و أحادیث نقش بسته بر ضریح مطهر:
جهت غربى:
بر کتیبه ى طلایى زیر قندیل هاى طلا, این آیات از سوره ى الرحمن نقش بسته است: (خلق الانسان من صلصال کالفخار* و خلق الجان من مارج من نار* فبأی آلاء ربکما تکذبان* رب المشرقین و رب المغربین* فبأی آلاء ربکما تکذبان)
بر کتیبه ى طلایى وسط که زیر گلهاى طلا کارى شده قرار دارد این أحادیث نبوى نقش بسته اند:
۱٫        ۱قال رسول الله(صلى الله علیه وآله وسلم): أنا مدینه العلم وعلی بابها.
۲٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): أقضاکم علی.
۳٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): علی منی وأنا منه وهو ولی کل مؤمن ومؤمنه من بعدی.
۴٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): النظر إلى وجه علی عباده.
۵٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): أنا المنذر وعلی الهادی.
۶٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): علی منی بمنزله روحی من بدنی.
۷٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): إن علیاً کنفسی.
۸٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): من کنت مولاه فعلی مولاه اللهم والِ من والاه وعادِ من عاداه وانصر من نصره واخذل من خذله وأدر الحق معه حیث دار.
۹٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): علی منی یؤدی دَینی ویقضی عداتی.
۱۰٫            قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): علی منی وأنا منه ولا یقضی عنی دَینی إلا أنا أوعلی.
۱۱٫وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): علی خیر البشر ومن أبى فقد کفر.
۱۲٫وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): من زعم أنه آمن بی وبما أنزل علی وهو یبغض علیاً فهو کاذب لیس بمؤمن.
۱۳٫وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): کذب من زعم إنه یحبنی ویبغض علیاً من أبغض علیاً فقد أبغضنی ومن أبغضنی فقد أبغض الله ومن أحبه فقد أحبنی ومن أحبنی فقد أحب الله.
وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): من سبّ علیاً فقد سبّنی ومن سبّنی فقد سبّ الله لا والله لا یخلص الإیمان إلى قلب عبد حتى تخلص مودتی إلى قلبه ولا تخلص مودتی إلى قلب عبد حتى تخلص إلیه موده علی وکذب من زعم أنه یحبنی ویبغض علیاً.
بر کتیبه ى طلایى بالاى ابیات ابن أبی الحدید آیه الکرسی نقش بسته است.
وبالآخره کتیبه اى که أبیات ابن أبی الحدید بر روى آن نقش بسته است و دور تا دور ضریح مطهر را فرا گرفته است.

جهت شمالى
بر کتیبه ى طلایى زیر قندیل هاى طلا ادامه آیات سوره ى الرحمن نقش بسته است:
(مرج البحرین یلتقیان* بینهما برزخ لا یبقیان) تا این آیات : (یرسل علیکما شواظ من نار و نحاس فلا تنتصران* فبأی آلاء ربکما تکذبان)
بر کتیبه طلایى وسط, زیر گلهاى طلایى این أحادیث نبوى نقش بسته اند:
۱٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): من فارقنی فقد فارق الله ومن فارق علیاً فقد فارقنی.
۲٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): أوصی من آمن بی وصدقنی بولایه علی بن أبی طالب فمن تولاه فقد تولانی ومن تولانی فقد تولى الله ومن أحبه فقد أحبنی ومن أحبنی فقد أحب الله ومن ابغضه فقد أبغضنی ومن أبغضنی فقد أبغض الله ومن أبغضه یوشک أن یأخذه.
۳٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): إذا کان یوم القیامه وضعت عن یمین العرش موائد من یواقیت ولؤلؤ یجلس حولها رجال یأکلون ویشربون والناس فی الحساب قال علی فقلت من هؤلاء یا رسول الله قال شیعتک یا علی وأنت إمامهم یوم القیامه.
۴٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): لأعطین الرایه غداً رجلاً یحب الله ورسوله ویحبه الله ورسوله.
۵٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): أنت منی بمنزله هارون من موسى إلا أنه لا نبی بعدی.
۶٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): أنت أخی ووصی وخلیفتی من بعدی وأبو ولدی تقاتل على سنتی وتقضی دینی وتنجز عداتی من أحبک فی حیاتک فهو کنز الله له ومن أحبک بعد موتک ختم الله له بالأمن والأمان ومن مات وهو یحبک فقد قضى نحبه بریاً من الآثام ومن مات وهو یبغضک مات میته جاهلیه وحوسب بما عمل فی الإسلام.
۷٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): خلقت أنا وعلی من نور واحد قبل أن یخلق الله الخلق بأربعه آلف عام فلما خلق الله آدم رکب ذلک النور فی صلبه فلم یزل فی شیء واحد حتى افترقنا فی صلب عبد المطلب ففیّ النبوّه وفیه الخلافه.
۸٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): نادى مناد من السماء یوم أحد لا فتى إلا علی لا سیف إلا ذو الفقار.
بر کتیبه طلایى بالاى ابیات ابن ابی الحدید سوره ى الدهر , از آیه نخست تا این آیه نقش بسته است: (و یسقون فیها کأسا کان مزاجها زنجبیلا).

جهت شرقى
برکتیبه طلایى زیر قندیل هاى طلا بقیه آیات سوره ى الرحمن نقش بسته اند:
(فاذا انشقت السماء فکانت ورده کالدهان* فبأی آلاء ربکما تکذبان*) تا این آیات : ( فیهما من کل فاکهه زوجان * فبأی آلاء ربکما تکذبان)
بر کتیبه ى طلایى وسط, زیر گلهاى طلا این أحادیث نبوى نقش بسته اند:
۱٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): حب علی شجره أصلها فی الجنه وأغصانها فی الدنیا فمن تعلق بغصن من أغصانها فی الدنیا أورده الجنه وبغض علی شجره أصلها فی النار وأغصانها فی الدنیا فمن تعلق بغصن من أغصانها فی الدنیا أورده النار.
۲٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): أنا سید الناس ولا فخر وعلی سید المؤمنین ولا فخر اللهم وال من والاه وعاد من عاداه.
۳٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): صلیت وعلی بن أبی طالب سبع سنین.
۴٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): النظر إلى علی بن أبی طالب عباده.
۵٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): رأیت لیله أسری بی على العرش مکتوباً لا إله إلا أنا وحدی خلقت جنه عدن بیدی محمد صفوتی من خلقی أیدته بعلی.
۶٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): نحن سبعه من ولد عبد المطلب ساده أهل الجنه أنا وعلی وجعفر وحمزه والحسن والحسین والمهدی.
۷٫ وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): ما مررت بأهل سماء إلا وهم یقولون یا محمد استوص بوصیک خیراً ورأیت فی ساق العرش مکتوباً لا إله إلا الله محمد رسول الله أیدته بعلی ونصرته به.
۸٫     وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): یاعلی أنه لن یرد على الحوض مبغض لک ومن أحبک فهو یرد الحوض معک.
وقال(صلى الله علیه وآله وسلم): إن علی بن أبی طالب لیزهر لأهل الجنه ککوکب الصبح لأهل الدنیا.   بر کتیبه ى سوم , بالاى ابیات ابن ابی الحدید بقیه آیات سوره ى الدهر نقش بسته اند: ( عینا فیها تسمى سلسبیلا* و یطوف علیهم ولدان مخلدون اذا رأیتهم حسبتهم لؤلؤا منثورا) تا این آیه: ( یدخل من یشاء فی رحمته و الظالمین أعد لهم عذابا ألیما)

جهت جنوبى
بر کتیبه ى طلایى بالاى قندیل هاى طلا بقیه آیات سوره ى الرحمن نقش بسته اند:
( متکئین على فرش بطائنها من استبرق و جنى الجنتین دان) تا آخر سوره.
بر کتیبه ى طلایى وسط, زیر گلهاى طلا این أحادیث نبوى نقش بسته اند:
۱٫ قال رسول الله(صلى الله علیه وآله وسلم): من أحب علیاً بقلبه آتاه الله یوم القیامه مثل ثلث ثواب هذه الأمه ومن أحبه بقلبه وأظهر ذلک بلسانه أعطاه الله تعالى ثلثی ثواب هذه الأمه ومن أحبه وأظهر ذلک بلسانه وأعانه بیده أعطاه الله تعالى یوم القیامه مثل ثواب هذه الأمه کاملاً فمن فعل ذلک بالأئمه من ولده فقد فعله به لأن حبهم حبه ونصرتهم نصرته.
۲٫ قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): علی صاحب لوائی فی الدنیا وهو صاحب لواء الحمد بوم القیامه فیدخل الجنه به بین یدی.
۳٫     قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): الحسن والحسین سیدا شباب أهل الجنه وأبوهما خیر منهما.
۴٫ قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): أنت أول الناس بی إیماناً وآخرهم بی عهداً وأول من یصافحنی یوم القیامه.
۵٫     قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): لا یحبک إلا مؤمن ولا یبغضک إلا منافق.
۶٫     قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): الحسن والحسین إماما حق قاما أو قعدا وأبوهما خیر منهما.
۷٫     قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): أنت یعسوب المؤمنین والمال یعسوب المنافقین.
۸٫     قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): یا علی أنت فی الجنه معی.
قال رسول الله (صلى الله علیه وآله وسلم): شیعه علی هم الفائزون.

بر کتیبه ى طلایى سوم, بالاى أبیات ابن ابی الحدید, سورهاى الغاشیه و الانشراح و الکوثر و الاخلاص نقش بسته اند.

روى در ورود به داخل ضریح مطهر این آیات نقش بسته اند:
(قل أدعوا الله أو ادعوا الرحمن أیا ما تدعون فله الأسماء الحسنى)
بر لنگه هاى در این آیات به چشم مى خورند:
(ادخلوا الباب سجدال و قولوا حطه نغفر لکم خطایاکم و سنزید المحسنین) و ( الملائکه یدخلون علیهم من کل باب* سلام علیکم بما صبرتم فنعم عقبى الدار) و (مثل الجنه التی وعد المتقون تجری من تحتها الأنهار اکلها دائم و ظلها)
و این أحادیث نبوى در کنار آیات فوق به چشم مى خورند: (أنا مدینه العلم و علی بابها) و (أول من یدخل الجنه علی بن أبی طالب)
طلاى ضریح مطهر با هدایاى مالى سلطان طائفه بهره در هند و با نظارت بخش پشتیبانى حرم مطهر, تجدید شد. کار طلاکارى در تاریخ ۲۳ شوال ۱۴۲۶هجرى آغاز شد. در طى این پروژه, طلاى تاج ضریح مطهر با شیوه ى قلمزنى تجدید شد و هر کدام از أسماء الله الحسنى که بر گلهاى طلایى نقش بسته اند با یاقوت سرخ تزیین شدند. طلاى ستونهاى چهار گانه در گوشه هاى ضریح مطهر نیز در این پروژه تجدید شدند.
در روز ۵ شعبان سال ۱۴۲۷هجرى مصادف با ولادت با سعادت حضرت امام زین العابدین(ع) , از تاج طلایى جدید ضریح مطهر پرده بردارى شد.

صندوق چوبى قبر مطهر (صندوق خاتم)
داخل ضریح مقدس, صندوق قبر مطهر قرار دارد.این صندوق از چوب ساج هندى ساخته شده است. منبت کارى ها,کتیبه ها ,تزیینات عاج , صدف و چندین گونه از چوب هاى رنگى زیبایى آن را دو چندان کرده است. ساخت این اثر بى نظیر در سال ۱۲۰۲ هجرى,۱۷۸۸میلادى به پایان رسید و بر قبر مطهر گذارده شد. طول, عرض و ارتفاع این صندوق به ترتیب (۴,۸۳متر) و (۳,۰۳متر) و (۱,۸۳متر) مى باشد. بانى ساخت آن محمد جعفر بن محمد صادق از بزرگان دربار زند مى باشد. کتیبه اى در جهت غربى صندوق, در قسمت پایین آن, به نام بانى و تاریخ ساخت اشاره دارد: (قد تشرف و وفق باتمام هذا الصندوق الرفیع خالصا لوجه الله تعالى و اخلاصا لولیه و أولیائه کلب عتبه علی أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب (علیه السلام) محمدجعفربن محمدصادق الزند أدام الله تأییده فی سنه (۱۲۰۲هـ) ) این تاریخ ,به سال اتمام ساخت صندوق اشاره دارد در انتهاى کتیبه به کاتب آن (محمد بن علاء الدین محمد الحسینی عام ۱۱۹۸هـ) اشاره مى شود. تاریخى که جنب نام کاتب در قسمت جنوبى نقش بسته , به سال شروع ساخت صندوق اشاره دارد. سازنده این صندوق, نجارى شیرازى بوده که نام وى بر روى صندوق نقش بسته است: (عمل بنده خاکسار محمد حسین نجار شیرازى). این شیوه ى نجارى به هنر خاتمکارى مشهور است.
پیرامون صندوق دعاى جوشن نقش بسته و بر بالاى صندوق, و در جهت جنوبى آن سوره (الانسان) با عاج سفید به چشم مى خورد. در همان قسمت سوره ى القدر و سوره ى الأعلى و در جهت شرقى سوره ى النبأ و العادیات و آیه ( یا أیها الرسول بلغ ما أنزل الیک…) ودر جهت شمالى سوره (الملک) و در جهت غربى مجددا آیه (یا أیها الرسول بلغ ما أنزل الیک…) نقش بسته اند.
دیواره و سقفى شیشه اى براى جلوگیرى از تراکم غبار, صندوق جوبى را فرا گرفته است. این دیواره شیشه اى در سال (۱۳۶۱هجرى) هنگام نصب ضریح جدید, بر صندوق جوبى گذاشته شد. بانى آن, محمدصالح الجوهرچى از زرگران شهر نجف بود. طول,عرض و ارتفاع این دیواره به ترتیب (۵,۱۴متر) و (۳,۳۵متر) و (۲,۲۰ متر) مى باشد. جنب صندوق چوبى تعدادى از عتیقه جات کم نظیر و گردن بندهاى الماس و جواهرآلات مزین به یاقوت و یک تاج طلا مزین به الماس و زمرد قرار دارد. علاوه بر این, یک قندیل طلایى مزین به الماس و یاقوت و زمرد و مروارید درون ضریح دیده مى شود.
شیخ حسن السبتى در قصیده اى ماده تاریخ نصب دیوار شیشه اى را ذکر مى کند:
یا له صندوق قدس باهرا   ساطعا أرخه یغشاه العجاج
در طى هجوم وحشیانه ى ارتش رژیم سرنگون شده بعث به شهر نجف و حرم مطهر علوى در سال (۱۹۹۱میلادى), ضریح مطهر و صندوق چوبى داخل آن(صندوق خاتم) نیز آسیب دید. آثار این جنایت هنوز بر روى صندوق جوبى قبر مطهر قابل مشاهده است.

جایگاه دو انگشت
جایگاه دو انگشت در جهت جنوبى صندوق قبر مطهر , نزدیک بالاى سر قرار دارد. در این مکان مجموعه اى از سنگهاى قیمتى وجواهرآلاتى که از طرف پادشاهان و افراد سرشناس به حرم مطهر اهدا شده اند قرار دارد. بر چهارچوب روبه روى جایگاه دو انگشت این آیه از قرآن کریم نقش بسته است: (ان الذین یبایعونک انما یبایعون الله, ید الله فوق أیدیهم).
ماجراى جایگاه دو انگشت در برخى از منابع تاریخى ذکر شده است. محدث نورى این ماجرا را ذکر مى کند. وى مى گوید: داستان مره بن قیس گرچه در منابع و کتب معتبر ذکر نشده اما شهرت آن نزد شیعیان بسیار زیاد است و بر کسى پوشیده نمى باشد. بلکه معجزه اى مى باشد که به این شهرت رسیده است. حکیم فردوسى از شعراى قرن پنجم و حکیم سنائى غزنوى از شعراى قرن ششم در حدیقه ى خود آن را ذکر کرده اند. سنائى گفته است این ماجرا یکى از مناقب مسلم مى باشد. مولى حسن الکاشى از معاصران علامه حلى , در این باره قصیده اى سروده است.
طبق کتاب ذکر شده خلاصه ى این ماجرا چنین است:عالم وارسته سیدنصرالله الحائرى از مولى عبدالکریم از کتاب تبصره المؤمنین و سید محمد صالح الترمذى متخلص به الکشفى از علماى أهل تسنن در کتاب المناقب این ماجرا را نقل مى کنند و الکشفى مى گوید این ماجرا طبق اسانید صحیح و معتبر قابل اثبات است: مره بن قیس مردى کافر بوده و غلامان بسیارى داشت. روزى مره با افراد قبیله ى خود درباره پدران ,اجداد و بزرگان قبیله صحبت مى کرد. به مره گفته شد اکثر پدران و اجدادت با شمشیر علی بن أبی طالب کشته شدند. مره خشمگین شد و سراغ قبر علی بن أبی طالب را گرفت. به او گفته شد که قبر علی در نجف است. مره نیز سپاهى با دوهزار نفر سوار کار و چند هزار نفر پیاده آماده کرد و به سمت شهر نجف حرکت کرد. وقتى سپاه مره به نجف نزدیک شد مردم داخل شهر تحصن کردند. سپاه مره به مدت شش روز با مردم نجف جنگید تا اینکه توانست گوشه اى از دیوار شهر را ویران کرده به داخل شهر راه بیدا کند. با ورود سپاه مره مردم شهر گریختند. مره به طرف حرم مطهر آمد و به صاحب بارگاه گفت: ( اى على, تو پدران و اجداد مرا کشته اى). و با گفتن این جمله تلاش کرد     ضریح مطهر را با شمشیرش بشکافد. در این لحظه دو انگشت مانند شمشیر ذوالفقار از داخل ضریح بیرون آمد و مره بن قیس را به دو نیم کرد ودر جا دو به سنگ سیاه تبدیل شد. این دو سنگ سیاه به دروازه شهر نجف آورده شدند و هر کس که به زیارت بارگاه أمیرالمؤمنین مى آمد آنها را با پایش مى زد. این دو سنگ مدتها در کنار دروازه شهر بودند تا اینکه روزى یکى از خادمان مسجد کوفه آنها را برداشته و به کنار در مسجد کوفه برد و هر زائرى که قصد داشت به این دو سنگ لگد بزند از او پولى مى گرفت و از این راه کسب روزى مى کرد. سید محمد صالح الترمذى مى گوید: شیخ یونس از افراد وارسته و سرشناس نجف به من گفت: من یکى از اعضاى سنگ شده مره بن قیس را آنجا دیده ام.
گفته مى شود شیخ قاسم الکاظمى النجفى شارح کتاب (الاستبصار) علیه کسى که این دو سنگ را از شهر نجف بیرون برد دعا مى کرد و مى گفت: خداوند خشنود نباشد از کسى که این دو سنگ را از این بارگاه مطهر بیرون کرد و این معجزه باهره را از بین برد. (۱۱)
این بقعه از بقعه هاى مشرف به شمار مى آید. شیخ محمدحسن النجفى در کتاب جواهرالکلام , در باب نکاح, فصل لعان مى گوید: نفرین و لعنت کردن با ذکر أسماء الله الحسنى که به معنى انتقام و عظمت و هیبت مى باشد شدیدتر خواهد بود. جاى نفرین و لعنت کردن نیز در یکى از بقعه هاى مشرف باشد. مانند بین رکن و مقام در مسجدالحرام در مکه مکرمه و در مسجد الأقصى نزدیک صخره در بیت المقدس و نزدیک قبر مطهر رسول اکرم(ص) در مدینه منوره و در مکان معروف به دو انگشت در بارگاه مطهر حضرت أمیرالمؤمنین(ع) نزدیک بالاى سر مبارک.

یادداشت ها
۱٫ ماضی النجف و حاضرها, جعفر محبوبه ۷۶:۱ و مشهد الامام, محمد على التمیمی ۲۱۸:۱
۲٫ المفصل , حسن الحکیم ۶۰:۲
۳٫ ماضى النجف و حاضرها , جعفر محبوبه
۴٫ نزهه الغری , محمد الکوفی ۷۰
۵٫ همان , ۷۰
۶٫ ماضى النجف و حاضرها , جعفر محبوبه ۷۴:۱
۷٫ رک : المفصل , حسن الحکیم ۵۸:۲ ــ ۶۰
۸٫ رک : مشهد الامام , محمد على التمیمى ۲۱۰:۱ ــ ۲۱۳
۹٫ المفصل، حسن الحکیم ۶۲:۲
۱۰٫ با دقت کردن به ضریح مطهر در هنگام مشرف شدن, مى توان بخشهاى زیبا و بیچیده ى این بخش از ضریح را مشاهده کرد.
۱۱٫ تاریخ النجف الأشرف, محمد حسین حرزالدین ۴۴۵ ــ ۴۴۶

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن