دانستنی هادانستنی‌های مذهبی

فلسفه و آداب روزه در اسلام

روزه هم مانند ساير احكام متين اسلام ، از حكمت و مصلحت خاصي سرچشمه مي گيرد. روايات متعددي با تعبيرهاي گوناگون ، گوشه اي از حكمت نهفته آن را بيان مي كند، در زير به چند مورد آن اشاره مي كنيم.

فلسفه و آداب روزه در اسلام

روزه هم مانند سایر احکام متین اسلام ، از حکمت و مصلحت خاصی سرچشمه می گیرد. روایات متعددی با تعبیرهای گوناگون ، گوشه ای از حکمت نهفته آن را بیان می کند، در زیر به چند مورد آن اشاره می کنیم.

فلسفه روزه :

روزه هم مانند سایر احکام متین اسلام ، از حکمت و مصلحت خاصی سرچشمه می گیرد. روایات متعددی با تعبیرهای گوناگون ، گوشه ای از حکمت نهفته آن را بیان می کند، در زیر به چند مورد آن اشاره می کنیم :

اخلاص و خود سازی

حضرت زهرا سلام الله علیها فرموده است :

«فرض الله الصیام تثبیتاً للاخلاص »

خداوند ، روزه را برای تثبیت اخلاص ( در دل مردم ) واجب کرده است .

«صائم » باخودداری از خواسته های نفسانی ، فرمان خدا را به اجرا می گذارد و با عالم ملکوت ، پیوند معنوی برقرار می کند و چون کارهای حیوانی را رها کرده ، درونش صفا و جلا می یابد . همین طور ، همگام با امساک از لذات جسمانی ، از لذت های حرام روحانی نیز پرهیز می کند و امتناع می ورزد .و از آنجا که روزه عبادتی است که به دلیل « دیدنی » نبودن عمل کمتر می توان به وسیله آن مرتکب گناه ریا شد و لذا این عمل از اخلاص بیشتری برخوردار است .

تعدیل قوای جسمانی

دستگاههای مختلف بدن درطول یک سال فعالیت شبانه روزی ، ممکن است دچار عارضه و فرسودگی با خستگی مفرط گردندکه اگر به آنها رسیدگی نشود. آسیب کلی ببیند . از این رو خداوندحکیم برای حفظ سلامتی و ترمیم و تعدیل قوای جسمانی مؤمن ، روزه را واجب کرده است . شاهد این گفتار ، سخن حکیمانه رسول خدا– صلی الله علیه وآله– است که فرمود :

«صوموا تصحوا»

روزه بگیرید تا سالم بمانید.

تمرین تقوا

سومین حکمت مهم روزه داری ، ممارست وتمرین « پرهیزکاری » است . مسلمان با تمرین یک ماهه خود در ماه مبارک ، از ارضای تمایلات نفسانی خودداری می کند تابه نفس خویش بقبولاند که توانایی ایستادگی در برابر کارهای ناروا را دارد ، به عنوان نمونه روزه دار :با نخوردن غذای حلال خود ، تمرین می کند که به اموال دیگران دست درازی نکند. با نرفتن نزد همسر خویش ، درک می کند که به ناموس دیگران نباید چشم طمع دوخت .

با بستن زبان از دروغ برخداو پیامبر– صلی الله علیه و آله– یاد می گیرد که هر کلامی را بر زبانش جاری نکند.

مسأله تمرین تقوا و افزایش درجه آن را به قرآن در آیه « روزه » بصراحت بیان کرده ، پس از بیان وجوب روزه فرموده است :

«لعلکم تتقون »

شایدشما تقوا پیشه کنید.

کم شدن فاصله فقیر و غنی

احساس نیاز ونداری و چشیدن طعم گرسنگی و تشنگی و محرومیت ، حکمت دیگر روزه است . به این معنا که ثروتمندان مسلمان در طول سال ، از نعمت و رفاه برخوردارند و هر زمان ، هر چه اراده کنند ، در اختیارشان قرار می گیرد ، دیگر چگونه به یادمحرومان باشند؟ و از کجا بفهمند که « گرسنگی » چه دردی است ؟ آنان باید یک ماه باگرسنگی و تشنگی .

دمساز شوند تا طعم تلخ آن را بچشند و دل رفاه زده آنان قدری به حال محرمان بسوزد : از امام حسین– علیه السلام– پرسیدند : چرا خدا روزه را واجب کرده است ؟ فرمود :

«لیجد الغنی مس الجوع فیعود بالفضل علی المسکین »

تا توانمند گرسنگی را لمس کندو مازاد برنیاز را بر مستمند باز گرداند.

یادآوری آخرت

آخرین حکمتی که دراینجا به آن می پردازیم به خاطر آوردن آخرت است . حضرت رضا– عیه السلام– طی گفتار متینی این پرسش را طرح می کند که :

چرا فرمان روزه داری بر بندگان صادر شده است . آن گاه در پاسخ می فرماید:

«لکی یعرفوا ألم الجوع و العطش فیستدلوا علی فقر الاخره »

تا درد گرسنگی وتشنگی را بفهمد و بر بیچارگی سرای دیگر رهنمون کردند.

از این رو ، پیامبر خدا– صلی الله علیه و آله– در یکی از خطبه هایی که در آستانه ماه مبارک رمضان ایراد کرد ، فرمود :

« …واذکروا بجوعکم وعطشکم فیه جوع یوم القیمه و عطشه …»

باگرسنگی و تشنگی تان دراین ماه گرسنگی و تشنگی روز قیامت رابه یاد آورید.

مراتب روزه داری :

امیر مؤمنان ، صلوات الله علیه روزه را داری سه مرتبه دانسته و می فرماید :

«صوم القلب خیر من صیام اللسان و صیام اللسان خیر من صیام البطن »

روزه دل بهتر از روزه زبان و روزه زبان برتر از روزه شکم است.

ملامهدی نراقی این مراتب را نام گذاری و درتوضیح هر یک می نویسد :

۱-روزه عام که نگه داشتن شکم وشهوت است و فایده آن ، رفع تکلیف و آزادی از دوزخ است .

۲-روزه خاص که بایستی علاوه بر مرتبه اول ، چشم ، گوش ، زبان ، دست ، پا ودیگر جوارح را نیز از آلوده شدن به گناه حفظ کرد و ثواب های وعده داده شده از سوی خدا ( بیشتر ) به چنین روزه ای تعلق می گیرد.

۳-روزه خاص الخاص که در این مرحله ، علاوه بر رعایت دو مرحله پیش ، دل نیز از افکار دنیوی ، اخلاق زشت و همت پست ، روزه می گیرد و از غیر خدا بکلی گسسته می گردد.

آداب روزه داری

آیا تاکنون دیده اید کسی درمجلس عزا و سوگواری ، اشعار شاد و فرحزا بخواند و شاد وخندان باشد ؟ یا دیده اید شخصی با شال عزا در مجلس جشن وسرور شرکت کند و گریه کند ؟

اگر پاسختان منفی است ، دلیلتان چیست ؟ شاید شما هم به این مطلب اذعان داشته باشید که شرکت در هرمجلسی تشریفات خاص خودرا می طلبد .

حال ، باتوجه به اینکه « صائم » در مدت روزه داری ، در حریم قدس الهی و ضیافت الله داخل می شود و از سوی پروردگار پذیرایی می شود. شایسته است آداب ویژه چنین محفلی را مراعات کند، تا بیشتر مورد لطف « صاحب خانه » قرار گیرد .اینک از آن آداب :

الف پرهیز از گناهان

هر گناهی ، خشم وغصب الهی را بر می انگیزد ؛ اما در ماه مبارک رمضان ، آلوده شدن به گناه ، زشتی بیشتری دارد ، بدین خاطر میهمان خدا نباید گرد آن بگردد.

روزی پیامبر– صلی الله علیه و آله– پیرامون ماه مبارک رمضان سخن می گفت ، امیر مؤمنان– علیه السلام– پرسید :

ای رسول خدا ! برترین عمل دراین ماه چیست !

پیامبر– صلی الله علیه و آله– پاسخ داد :

پرهیز از هر چه خدا حرام کرده است .

با این وصف ، بسیاری از روزه داران اگر دست از گناه نشویند ، جز تشنگی و گرسنگی ، طرفی نمی بندند . حضرت زهرا سلام الله علیها می فرماید :

«ما یصنع الصائم بصیامه اذا لم یصن لسانه و سمعه و بصره وجوارحه »

روزه داری که زبان ، گوش ، چشم و اعضا و جوارحش را ( از گناه ) حفظ نکند ، با روزه خود چه می کند ؟

یعنی این روزه چه سودی برای او دارد ؟

ب انجام واجبات

دومین وظیفه میهمان خدااین است که بقیه دستورات الهی رانادیده نگیرد ، که این خود ، بزرگترین بی ادبی در محضر ربوبی است و چنین میهمانی نزد ملکوتیان انگشت نما می شود.

به نظر شما آیا روزه داشتن و نماز نخواندن ، روزه گرفتن و خمس ندادن ، روزه داری و مردم آزاری و … باهم سازگاری دارد ؟

ج پرستش و نیایش

از دیگر آداب ماه خدا ، نیایش و پرستش داوطلبانه است. فراوانی نمازها ودعاهای ماه رمضان ، گویای اهمیت آن است . روزه دار با تشریفات ویژه به « ضیافت الله » دعوت شده و چه نیکوست که با هدیه گرانبهایی به محضر خدای سبحان شرفیاب گردد و زیباترین هدیه به پیشگاه الهی ، ساییدن پیشانی به خاک و بالا بردن دست نیاز است .

د -تلاوت قرآن

ماه رمضان ، بهار قرآن است ، قرآن و رمضان ؛ پیوندی دیرینه دارند زیرا یکی از شب های ماه مبارک رمضان ، یعنی شب قدرظرفیت نزول قرآن را دارا بوده و سزاوار است که روزه دار ، این پیوند را نگسلد و با ترتیل آیه های روح بخش قرآن ، فضای ملکوتی ماه خدا را عطرآگین سازد که به گفته آورنده قرآن :

«من تلا فیه آیه من القرآن کان له مثل أجر من ختم القرآن فی غیره من الشهور »

کسی که یک آیه از قرآن را در ماه رمضان تلاوت کند، به اندازه اجر یک ختم قرآن در دیگر ماهها نصیبش می شود.

آداب دیگر

آنچه گفته شد ، مهمترین آداب میهمانی خدا بود ، به برخی دیگر فقط اشاره می کنیم . صدقه به فقرا و مستمندان ، احترام به بزرگترها ، مهربانی نسبت به کوچک ترها ، صله رحم ، ترحم به یتیمان ، توبه واستغفار ، افطاری دادن ، خوش خلقی ،مارا نسبت به زیردستان ، صلوات برمحمد و آل محمد و… .

آثار ارزشمند روزه داری

ارزنده ترین آثارهر عبادتی ، همان اطاعت از دستور خداوند بزرگ است و آثار دیگر به دنبال آن نصیب شخص عابد می گردد . اما انسان روزه دار علاوه بر تمام آثار گرانبهایی که از این رهگذار به دست می آورد. مشمول لطف ویژه الهی می گردد. خداونددر باره آن چنین فرموده است :

«الصوم لی و أنا أجزی به »

روزه برای من است و من به آن پاداش می دهم ومن خود پاداش آن هستم.

منبع:سایت حرم حضرت عبدالعظیم(ع)

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن