امکانات شهرهای زیارتیدانستنی ها

مسجد براثا کجاست؟

یکی از مساجد مهم و معروفی که در سرزمین عراق وجود دارد، مسجدی به نام «براثا»ست. مسجدی که هم پیشینه تاریخی پیش از اسلام دارد و هم پس از ظهور اسلام مورد عنایت ویژه ای قرار گرفته است

داروخانه آنلاین داروپلاس

مسجد براثا کجاست؟

یکی از مساجد مهم و معروفی که در سرزمین عراق وجود دارد، مسجدی به نام «براثا»ست. مسجدی که هم پیشینه تاریخی پیش از اسلام دارد و هم پس از ظهور اسلام مورد عنایت ویژه ای قرار گرفته است

  حموی در معجم البلدان آورده: براثا نام محله ای که در اطراف بغداد بوده، در سمت قبله کرخ و سمت جنوب «باب محول» قرار داشته. مرحوم شهید ثانی در ذکری نوشته: یکی از مساجد شریف، براثاست که در جهت غرب بغداد قرار دارد. و نیز علامه مجلسی فرموده: این مسجد که در حال حاضر موجود است، تقریباً در میانه راه بغداد و کاظمین قرار گرفته است.

 

  در این که چرا به این سرزمین و این مسجد براثا می گویند باید گفت که ظاهراً این نام برگرفته از نام اولین کسی است که در این سرزمین سرپناهی را ساخته و در آن جا به عبادت خداوند پرداخته است. او ابوشعیب براثی نام داشته است.

 

  در روایات متعددی آمده است که در این مکان مقدس پیامبران نماز گزارده اند و از امام محمد باقر(علیه السلام) نقل شده که فرمود: ما یافتیم که در این مکان پیش از این، حضرت عیسی نماز خوانده است و در روایت دیگری آمده است که حضرت ابراهیم خلیل الله نماز گزارده است.

 

پیش گویی پیامبر از مسجد براثا

 

  مرحوم سید بن طاووس -علیه الرحمه – درحدیثی از (عبدالله فرزند عمر) در مورد خراب شدن مسجد (براثا) از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله چنین می‏نویسد: منافقین در شبی مسجدی را در مدینه خراب کردند. این عمل برای اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله بسیار گران و ناگوار آمد. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: این قدر ناراحت نباشید، زیرا این مسجد تعمیر خواهد شد ولی موقعی که مسجد (براثا) خراب شد حج باطل می‏شود (یعنی مردم از رفتن به حج منع می‏شوند).

 

   پرسیدند یا رسول الله مسجد براثا کجاست؟ فرمود: در زمین عراق در طرف غربی بغداد واقع شده، و در آن مسجد هفتاد نبی و وصی نماز خوانده و آخرین آنها این مرد است و به امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه‏السلام اشاره فرمود.


  سپس مرحوم سید بن طاووس در مورد خراب شدن این مسجد چنین می‏نویسد: (سلیلی) گوید: من خودم دیدم که حنبلی ها این مسجد را خراب کردند، و در مسجد قبرهایی حفر کردند و مرده‏های مردم را به زور از صاحبانشان می‏گرفتند، و با این که آنها قبوری ساخته و آماده کرده بودند با این حال آنها را در آنجا دفن می‏کردند تا این که از صورت مسجد بودن بیرون بیاید و آن جا را قبرستان کنند و مسجد تعطیل گردد، حتی درخت خرمائی را که آن جا بود قطع کردند و تنه‏ آن را آتش زدند و (تیرهای) سقف مسجد را نیز سوزاندند.

 

  این جریان در سال ۳۱۲ هجری بود و در همانسال حج تعطیل شد و سلیمان بن حسن (قرمطی) خروج کرده و راه حجاج بیت الله را بست، و آنها را به قتل رسانید و حج را تعطیل نمود و برفی در بغداد آمد که درختان خرمای آنها از شدت سرما سوخت و او هم به هلاکت رسید.

 

ورود امام علی علیه السلام در براثا

 

  در صفر سال ۳۸ هجری هنگامی که امیرمؤمنان از سرکوب خوارج در نهروان فارغ شد، راه کوفه را در پیش گرفت و در سر راه خویش به این سرزمین رسید و راهبی را دید که در صومعه خود مشغول عبادت است. آن حضرت به سپاهیان خود فرمود تا در آن مکان فرود آیند. وقتی که راهب نگاهش به سپاهیان افتاد، پیش آمد و با فرمانده نیروها به گفتگو پرداخت.

 

  راهب به حضرت علی علیه السلام گفت: با سپاهیانت در این سرزمین فرود نیا. حضرت فرمود: چرا؟ گفت: چون کسی در این سرزمین به همراه سپاهش فرود نمی اید، مگر آنکه پیامبر باشد یا جانشین پیامبری که در راه خدا به جنگ می پردازد. این چیزی است که در کتاب هایمان دیده ایم. امیر مؤمنان علیه السلام فرمود: من جانشین سید پیامبران و سید جانشینان هستم. راهب گفت: پس تو باید همان أصلح قریش و جانشین محمد هستی؟

 

  حضرت فرمود: آری، من همانم. آن گاه راهب از صومعه خود پایین آمد و گفت: از هم اکنون شرایع اسلام را بر من بشناسان؛ چرا که وصف تو را در کتاب انجیل دیده ام و خوانده ام که تو در سرزمین براثا، خانه حضرت مریم و زمین حضرت عیسی(علیه السلام) فرود می ایی. امیرمؤمنان فرمود: بر جای خود بایست و از چیز دیگری ما را با خبر نکن.

 

  سپس امیرمؤمنان چند قدمی راه رفت و پای خود را به شدت به موضعی کوبید که ناگاه در زیر پای حضرت آب فواره زد. امام فرمود: این همان چشمه ای است که برای حضرت مریم از زمین جوشید. سپس فرمود: هفت ذراع دورتر از این، چاهی حفر کنید. آنان چنین کردند و سنگ سفید رنگی آشکار شد. حضرت فرمود: مریم، حضرت عیسی را بر روی همین سنگ به دنیا آورد و در همین جا نماز خواند. سپس آن سنگ را در جانب قبله نصب کرد و به سوی آن نماز گزارد و چهار روز در آن جا اقامت کرد. در مدتی که امیر مومنان علیه السلام در براثا توقف کرده بود، نمازهای جماعت بسیار با شکوهی برگزار می شد و سپاه امام علیه السلام، به ایشان اقتدا می کردند.

 

  شیخ طوسی در تهذیب از جابر بن عبدالله انصاری روایت کرده: هنگام بازگشت از جنگ خوارج، وقتی که به براثا رسیدیم، حضرت با سپاهیان خود که حدود یکصد هزار نفر بودند، نماز جماعت برگزار کرد. در این هنگام یک نصرانی از صومعه خویش بیرون آمد و گفت: فرمانده این لشکر کیست؟ گفتیم: همین شخص(و به حضرت اشاره کردیم).

 

او پیش آمد و بر حضرت سلام گفت و اظهار داشت: ای سید من! تو پیامبری؟

 

فرمود: خیر، پیامبر سید و آقایم بود که از دنیا رفته است.

 

  گفت: تو وصی پیامبری هستی؟ فرمود: آری. سپس فرمود: بنشین، برای چه چنین پرسشی کردی؟ گفت: این صومعه به سبب ارزش این مکان در این جا ساخته شده. من در کتاب های آسمانی خوانده ام که کسی در این مکان با این سپاه عظیم نماز نمی خواند، مگر آن که پیامبر یا جانشین پیامبری باشد و من آمده ام تا به دست تو مسلمان شوم.

 

  پس از مسلمان شدن آن راهب، حضرت به او دستور فرمود تا محل صومعه را به مسجدی تبدیل کند و آن را به نام بانی اول همین صومعه که براثا نام داشت، نامگذاری کند. او نیز به فرمان امیر مومنان(علیه السلام)، مسجدی به همین نام احداث کرد.

 

  ابن شهر آشوب می نویسد: حباب پس از احداث مسجد براثا، در کوفه به امیرمؤمنان ملحق شد و همچنان در آن جا حضور داشت تا این که امیرمؤمنان کشته شد. وی پس از شهادت علی علیه السلام به مسجد براثا برگشت.

 

پیشگویی درباره براثا

 

درباره مسجد براثا و سرزمین های اطراف آن از امیرمؤمنان و امام صادق علیه السلام چند پیشگویی نقل شده است که برخی از آنها به وقوع پیوسته و برخی دیگر هنوز به وقوع نپیوسته است.

 

  1. در ملاقاتی که امیرمؤمنان در بدو ورود به سرزمین براثا با حباب داشتند، به وی فرمودند: بدان ای حباب که در کنار مسجد تو، شهری ساخته خواهد شد و ستمگران و جباران در آن زیاد خواهند شد. گناه در آن چنان رایج می شود که هر شب جمعه هفتاد هزار کار خلاف و نامشروع انجام خواهد شد. طغیان آن گروه ستمگر چنان بالا می گیرد که به این مسجد حمله ور می شوند و خرابش می کنند. پس اگر چنین کردند، سه سال از رفتن به خانه خدا منع خواهند شد و در برابر این گناهان، سبزی جاتشان به آتش کشیده می شود و خداوند مردی از اهل سفح را بر آنان مسلط خواهد کرد که بر شهری داخل نمی شود، مگر آن که آن شهر و مردمش را از بین ببرد.

 

  1. در پیشگویی دیگری، حضرت به حباب فرمود: این مسجد همچنان پابرجاست. پس اگر آن مسجد را خراب کردند و درختانش را قطع کردند، حوادث ناگواری بر آن مردم روی خواهد آورد.

 

  1. امام صادق علیه السلام نیز درباره زنده شدن گروهی از شهدا سخن به میان آورده است که معلوم نیست اینان در چه زمانی و در چه واقعه ای در حدود مسجد براثا به شهادت می رسند. به فرموده امام صادق علیه السلام: در روز قیامت ۱۲۰ هزار نفر از شهدا از آن جا زنده می شوند و به سوی محشر و رستاخیز حرکت می کنند.

 

تخریب مسجد به دست عباسیان

  اجتماع انبوه شیعیان و عبادت ایشان در این مسجد، و نیز سعایت دشمنان و تعصّبِ دستگاه خلافت ، مقتدر عباسی را برانگیخت تا مسجد را کاملاً ویران و زائران را زندانی کند.(۱) یاقوت حموی به اشتباه این حادثه را به راضی باللّه نسبت داده است. از ویرانی مسجد براثا چندی نگذشته بود که در ۳۲۸، همزمان با خلافت راضی، شیعیان به بَجکَم  ماکانی شکایت بردند. به فرمان بجکم، مسجد را بازسازی کردند و بر وسعت آن افزودند و در بنای آن گچ و آجر به کار بردند و سقفش را با چوب ساجِ نگارین آراستند و نام خلیفه راضی را بر دیوار مسجد حک کردند. بدین ترتیب، بار دیگر مردم برای نماز و زیارت بدان جا روی آوردند.(۲)

 

  به دستور خلیفه، امام جامع رصافه، احمدبن فضل هاشمی، به امامت جمعه براثا برگزیده شد و در نخستین نماز جمعه که پس از بازسازی در ۱۲ جمادی الاولی ۳۲۹ برگزار شد، بسیاری از مردم بغداد به همراه صاحب شرطه شرکت کردند. بعدها به فرمان متقی منبری که نام هارون بر آن حک شده بود و در انبار جامع منصور نگهداری می شد، در قبله گاه مسجد نصب شد.(۳) در پی افتادن بغداد به دست سلاطین شیعی آل بویه، جامع براثا اهمیت دو چندان یافت؛ چنان که در ۳۴۹ به دنبال بروز فتنه در بغداد و تعطیل شدن نماز جمعه در آن شهر، در براثا نماز جمعه بدون وقفه و در آرامش اقامه می شد. (۴) شیعیان در روزگار تسلّط امرا و خلفای سنّی مذهب نیز هیچگاه از مسجد براثا چشم نپوشیدند. به نوشته ابن اثیر و ابن جوزی (ج ۱۵، ص ۱۹۸ـ۲۰۰) در سال ۴۲۰، خلیفه خطیب شیعی مسجد را عزل و به جای او خطیبی سنّی نصب کرد اما با اعتراض مردم کار بالا گرفت و مدّتی اقامه نماز در مسجد براثا متوقّف شد. سرانجام شیعیان به شفاعت سیّد مرتضی نقیبِسادات، از خلیفه پوزش خواستند و موافقت وی را با بازگشتِ امام جماعت سابق جلب کردند.

 

  درگیری ها و مجادلات مکرّر مذهبی شیعه و سنی و طغیان رود دجله بارها موجب ویرانی مسجد براثا شد. تا این که از حدود ۴۵۰ به بعد، این مسجد کاملاً متروک ماند (۵). در قرن هفتم، یاقوت و اربلی که هر دو از براثا دیدن کرده اند، از ویرانی کامل مسجد و بقایای دیوارهای مخروبه آن خبر داده اند. ابن بطوطه که در سده هشتم چند بار به بغداد سفر کرده و از مدارس، مساجد، مقابر و سایر اماکن مغرب بغداد به تفصیل گزارش داده، اشاره ای به مسجد براثا نکرده است. از بازسازی احتمالی مسجد در قرن نهم نیز گزارشی در دست نیست، اما در سال ۹۱۴ شاه اسماعیل صفوی پس از فتح بغداد، به بازسازی و آراستن مسجد براثا فرمان داد. از آن پس همواره شیعیان به زیارت آن جا می رفتند و بسیاری از علمای بزرگ شیعه در آن اعتکاف می کردند. در قرن سیزدهم ، به فرمان ناصرالدین شاه قاجار، پاره ای تعمیرات و تزیینات در مسجد صورت گرفت، اما بعدها قسمت هایی از آن بر اثر طغیان دجله ویران شد.

 

 

پی نوشت

(۱)    خطیب بغدادی ، ج ۱، ص ۱۰۹

(۲)    خطیب بغدادی ، ج ۱، ص ۱۰۹

(۳)    خطیب بغدادی ، ج ۱، ص ۱۱۰

(۴)    ابن اثیر، ج ۸، ص ۵۳۳

(۵)    مصطفی جواد و احمد سوسه ، ص ۸۴

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن