امکانات شهرهای زیارتیدانستنی ها

ویژگی های منحصر به فرد گنبد مطهر حضرت امیرالمومنین(ع)

ویژگی های منحصر به فرد گنبد مطهر حضرت امیرالمومنین(ع)

در بالاى ضریح مطهر دو گنبد قرار دارد :
۱ـ گنبد محدب داخلى به شکل نیم دایره که با کاشى معرق زیبایی تزیین شده . ارتفاع این گنبد از کف حرم مطهر (۲۳,۵۰م) مى باشد.
۲ـ گنبد خارجى پـیازى شکل . ارتفاع این گنبد از قاعده (ساقه ى گنبد) تا کلمه ى (الله) (۱۸,۱۵م) مى باشد. بین این دو گنبد نیز یک فضاى خالى وجود دارد . قطر گنبد داخلى (۱۳,۵م) و قطر گنبد خارجى (۱۶,۶م) مى باشد. شایان ذکر است که نماى بیرونى گنبد مطهر در میان گنبدهاى سایر عتبات وحرم هاى مطهر ومساجد دنیا بى نظیر است . (۱)این گنبد , از گنبدهاى مرتفع و بزرگ به شمار مى آید وبلندى ساقه اش آن را با شکوه تر کرده است.
این گنبد مطهر از لحاظ معمارى و بنا یکى از زیباترین و شگفت انگیزترین گنبدهاى موجود به شمار می آید. جهانگردى بنام (نیبور) که در سال ۱۷۶۵میلادى از شهر نجف دیدن کرد درباره ى این گنبد مى گوید: هیچ ساختمانى در هیچ جایى از جهان سقفى گرانبهاتر و ارزشمندتر از این سقف ندارد.
گنبد مطهر بر چهار پایه ی بزرگ زاویه اى شکل استوار است و بر یک ساقه ى بلند که به ارتفاع (۵,۶۰ م) مى باشد قرار دارد. محیط خارجى آن (۵۱,۸۵) بوده ودارای ۱۲ دریچه براى تهویه ونور می باشد. ارتفاع هر دریچه (پنجره) از خارج در حدود ۴متر وعرض آن (۲,۱م)است.فاصله ى موجود بین هر دو پنجره (۲,۱۵م) مى باشد. براى آنکه هر پنجره به گنبد داخلى راه داشته باشد عمق آن (۱,۴۵م) در نظر گرفته شده است. جلوه هایى از زیباترین هنر کاشیکارى اسلامى , گنبد داخلی را تزیین کرده است. به دستور نادر شاه افشار, کتیبه داخلى گنبد مطهر مینا کارى شده(۲) وپایه هاى آن به روش بسیار زیبا ودقیقى وبه صورت مقرنص آینه کارى گردید. ساقه ى داخلى گنبد با شیشه هاى رنگین تزیین شده که بر آن آیاتى از قرآن کریم نقش بسته وبر دور آن ۲۴ بیت از قصیده ى عینیه ى ابن ابی الحدید در بالا و ۲۴ بیت دیگر در پایین نوشته شده است. در بخش فوقانى و در همان قسمت ساقه گنبد,پنجره هاى نور گیر وتهویه قرار دارد.

۴۸ بیت از قصیده ابن ابی الحدید در مدح حضرت أمیرالمؤمنین(ع) که بر روی محیط داخلی گنبد نقش بسته است.
یا رسمُ لا رَسمتکَ ریحٌ زعزعُ                  وسَرَتْ بلیل فی عراصِک خروعُ
لَم ألفَ صَدری من فؤادی بَلقعا                          إلاّ وأنت مِنَ الأحبّهِ بَلقَعُ
جاری الغَمام مدامعی بک فانثَنتْ                         جون السحائب فهی حَسرى ظلّعُ
شروى الزمان یُضیء صبحٌ مسفرٌ                        فیه فیَشفعهُ ظلامٌ أسفعُ
للهِ درَّک والضِلالُ یَقودنی                            بیدِ الهوى فأنا الحَرونُ فاتبعُ
یقتادنی سکرُ الصَبابه والصبا                    ویصیحُ بی داعی الغرامِ فأسمعُ
دهرٌ تقوّضَ راحلاً ما عیب من                          عقباه إلاّ أنهُ لا یَرجعُ
یا أیها الوادی أجلّکَ وادیاً                       وأعزّ إلاَ فی حماک فأخضعُ
وأسوف تُربَکَ صاغراً وأذل فی                   تلکَ الرُبى وأنا الجَلیدُ فأخنعُ
ذاک الزمانُ هو الزمان کأنما                    قیظ الخطوب به ربیعٌ مُمْرعُ
وکأنما هو روضهٌ ممطورهٌ                     أو مِزنهٌ فی عارضٍ لا تقلعُ
قد قلت للبرقِ الذی شقّ الدُجى                  فکأن زنجیاً هنالکَ یُجدَعُ
یا برقُ إن جئتَ الغریَّ فقل لهُ:                 أتراکَ تعلمُ من بأرضِکَ مودعُ
فیکَ ابنُ عمران الکلیمُ وبعدهُ                    عیسى یقفّیهِ وأحمدُ یتبعُ
بل فیکَ جبریلُ ومیکالُ واسـ                   ـرافیلُ والملأُ المقدسُ أجمعُ
بل فیکَ نورُ اللهِ جلَّ جلالهُ                      لذوی البصائرِ یستشفُ ویلمعُ
فیکَ الإمامُ المرتضى فیکَ الوصیُّ               المجتبى فیکً البطینُ الأنزعُ
الضاربُ الهامَ المقنّعُ فی الوغى                 بالخوف للبُهمِ الکُماه یقنّعُ
والسمهریهُ تستقیمُ وتنحنی                      فکأنَّما بین الأضالع ِأضلعُ
ومبددُ الأبطال حیث تألّبوا                      ومفرّقُ الأحزابِ حیثُ تجمّعوا
والحبرُ یصدعُ بالمواعظِ خاشعاً                  حتى تکادَ لها القلوبُ تصدّعُ
حتى إذا استعرَ الوغى متلظیاً                   شَربَ الدماءَ بغلهٍ لا تقنعُ
مُتجلبباً ثوباً من الدمِ قانیاً                       یعلوهُ مِنْ نقعِ الملاحمِ بُرقعُ
هذا ضمیرُ العالمِ الموجودِ عن                  عدمٍ وسرُّ وجودهِ المستودعُ
هذا هو النورُ الذی عذباتُه                       کانت بجبههِ آدم تتطلعُ
وشهابُ موسى حیثُ أظلمَ لیلُهُ                  رُفعتْ له لألاؤهُ تتشعشعُ
یا من له رُدّت ذکاءُ ولمْ یَفُزْ                    بنظیرها مِنْ قبلُ إلاّ یوشعُ
زُهد المسیح وفتکهُ الدهرِ الذی                  أودى بها کسرى وفوَّز تُبعُ
هذی الأمانه لا یقومُ بحملها                     خُلقاء هابطهٌ وأطلسُ أرفعُ
یا هازمَ الأحزابِ لا یثنیهِ عن                   خوضِ الحِمامِ مدججٌ ومدرّعُ
یا قالعَ البابِ التی عن هزّها                    عجزتْ أکفٌ أربعونَ وأربعُ
لولا حدوثک قلت: إنک جاعلُ الـ                أرواحَ فی الأشباحِ والمستنزّعُ
لولا مماتُکَ قلت: إنَّکَ باسطُ الـ                 أرزاق ِ تقدرُ فی العطاءِ وتوسِـعُ
ما العالمُ العُلویّ إلاّ تربهٌ                        فیها لِجُثتِکَ الشریفهِ مضجعُ
أنا فی مدیحِک ألکنُ لا أهتدی                    وأنا الخطیبُ الهزبری المصْقعُ
ما الدهرُ إلاّ عبدُکَ القِنُّ الذی                    بنفوذِ أمرکَ فی البریه مولعُ
أ أقولُ فیکَ سمیدعُ کلا ولا                      حاشا لمثلکِ أن یُقالَ سمیدعُ
بل أنت فی یومِ القیامهِ حاکمٌ                    فی العالمینَ وشافعٌ ومشفَّعُ
ولقد جهلتَ وکنتَ أحذقَ عالمٍ                   أغرارُ عزمِک أم حسامُک أقطعُ
وفقدتُ معرفتی فلستُ بعارفٍ                   هل فضلُ علمِکَ أم جنابُکَ أوسعُ
لی فیکَ معتقدٌ سأکشفُ سِرَّهُ                     فلیصغِ أربابُ النهى ولیسمعوا
هی نفثهُ المصدورِ یطفیءُ بردَها               حرُّ الصبابه فاعذلونی أو دعوا
واللهِ لولا حیدرُ ما کانت الـ                      ـدنیا ولا جمعُ البریه مجمعُ
من أجلهِ خُلِقَ الزمان وضَوّئت                  شهبٌ کَنَسْنَ وجنَّ لیلٌ أدرعُ
وإلیهِ فی یومِ المعادِ حسابُنا                      وهو الملاذُ لنا غداً والمَفزعُ
هذا اعتقادی قد کشفت غطائهُ                   سیضرُّ معتقداً لهُ أو ینفعُ
أهواکَ حتى فی حشاشهِ مهجتی                 نارٌ تَشُبُّ على هواکَ وتلذعُ
وتکادُ نفسی أن تذوبَ صبابهً                    خلقاً وطبعاً لا کمن یَتَطَبّعُ
ورأیتُ دینَ الاعتزالِ وأننی                      أهوى لأجلکَ کلَّ مَنْ یَتشیَّعُ
ولقد علمتُ بأنّه لا بدَّ مِنْ                        مَهدیّکُم ولیومِه أتطلعُ
یحمیهِ مِنْ جندِ الإلهِ کتائبٌ                      کالیمِ أقبلَ زاخراً یتدَفعُ
فیها لآل أبی الحدید صوارمٌ                      مشهورهٌ ورماحٌ خطٍ شُرّعُ
ورجالُ موتٍ مقدمون کأنهم                      أسدُ العرین الربدِ لا تتکعکعُ
تلک المنى أما أغبْ عنها فلی                        نفسٌ تنازعنی وشوقٌ ینزعُ
ولقد بکیتُ لقتلِ آلِ محمدٍ                       بالطفِ حتى کلُّ عضوٍ مدمعُ
وحریم آلِ محمدٍ بین العدى                     نهبٌ تقاسِمهُ اللئامُ الوضَّعُ
من فوقِ أقتابِ الجمال یشلّها                    لُکعٌ على حَنَقٍ وعَبدٍ أکوعُ
مثل السبایا بل أذلُّ یشقُ منــ                 هُنّ الخمارُ ویُستباحُ البُرقُعُ
فمصفّدٌ فی قیدهِ لا یُفتدى                                وکریمهٌ تُسبى وقُرطٌ یُنزَعُ
تاللهِ لا أنسى الحُسین وشِلوهُ                     تَحتَ السنابک بالعراءِ مُوزَّعُ
متلفعاً حُمرَ الثیابِ وفی غدٍ                     بالخُضرِ فی فردوسهِ یَتلفَّعُ
لهفی على تلک الدماء تُراق فی                  أیدی أمیهَ عنوهً وتضیّعُ
بأبی أبا العباس أحمد أنه خیرُ                   الورى مِنْ أنْ یطلَّ ویمنعُ
فهو الولیُّ لثارِها وهو الحَمو                        لُ لعبئها إذْ کلُّ عودٍ یضلعُ

بین گنبد وساقه (از درون ) کتیبه ای که سوره ی (الفجر) با خط ثلث بر روی آن نقش بسته,قرار دارد و در قسمت اتصال ساقه به بایه های جهرکانه گنبد سوره ی نبأ با خط ثلث نوشته شده است.
دیوار خارجی گنبد تا زمان نادر شاه افشار در سال (۱۱۵۶هجری) با کاشی سفالی بوشانده شده بود. بعد از ورود نادرشاه به شهر نجف ,به دستور وی کاشی های سفالی برداشته و به جای آن ,دیواره ی گنبد مطهر با قطعات فلزی زراندود,بوشانده شد. ساقه ی گنبد با قطعه های زراندود مربع شکل به ضلع (۲۴سانتیمتر) و دیواره ی گنبد با قطعه های مستطیل شکل به طول (۳۱,۵س) و عرض (۲۲س) بوشانده شد.ای قطعه های زراندود هر جه به قسمت بالای گنبد نزدیکتر می شوند کوجکترند. در مرتفعترین نقطه گنبد (قله) خوشه ای طلایی نصب شده است. ارتفاع خوشه از نقطه ی اتصال تا بالای کلمه ی (الله) (۳,۵متر) می باشد. ای خوشه به جای خورشیدطلایی که بیش تر بر بالای گنبد بود نصب شده است. بر روی این خورشید آیه ی کریمه ی ( یدالله فوق أیدیهم) نقش پسته بود. در دهه ی هشتادمیلادی قرن کذشته به دستور حکومت وقت, این خورشید برداشت شده وجنان که گفته می شود به بغداد برده شد. متأسفانه با وجود بی گیری مستمر اداره ی آستان مقدس علوی,این اثر ارزشمند یافته نشد. محمد علیالتمیمیدر کتاب خود (مشهد الامام) تصویر این خورشید را به همراه تصویر حاج محمد صالح الجوهرجی که بانی غبارروبی ونکهداری آن بود, آورده است.(۳)
طلا کاری گنبد و کلدسته های حرم مطهر علوی یکی از مشهورترین آثار تاریخی این بارگاه مطهر است. در طلاکاری گنبد وکلدسته ها بیش از دویست زرکر و مسکر که از جندین جای جهان مانند جین وهند وترکیه وبعضی از کشورهای عربی کرد آمده بودند شرکت داشتند. نام اکثر این افراد در پشت قطعه های مسی زر اندود, نقش پسته است. بعضی از زرکرانی که بازسازی این قطعه ها را بر عهده داشتند معتقدند که هر قطعه با دو مثقال از طلای خالص زراندود شده است.(۴)
به دلیل مختلف بودن اندازه ی قطعه های مسی زراندود شده,نمی توان تعداد دقیق این قطعه ها را از طریق محاسبه ی طول وعرض وزاویه ی خمیدکی گنبد به دست آورد. به این علت گفته ها درباره ی تعداد این قطعه ها پسیار است. دکتر حسن الحکیم وعبدالرحیم مرزه آنها را (۸۷۸۷) قطهع می دانند وبرخی دیگر معتقدند که (۷۷۷۷) قطعه می باشند. حاج أبو یوسف المعمار در کفتکویی خاص, معتقد است که تعداد ای قطعه ها (۸۸۸۸) قطعه می باشد. وی می گوید: قطعه های طلاکاری شده گنبد در بخش فوقانی کتیبه ی گریو گنبد (۸۸۸۸) قطعه می باشد و آن طور که می گوید خودش آنها را برشمرده است. وی می افزاید که عمل طلاکاری جندین سال به تأخیر افتاد ومقدار طلای استفاده شده در این کار (۶۳ کیلوکرم) می باشد. مدیر سابق اداره ی آمار وسرشماری,آقای سید عباس الموسوی می گوید: در ترکیه در کتابی خوانده است که عده ای از مهندسان,قطعه های طلاکاری شده گنبد را به صورت دقیقی برشمرده اند وتعداد آنها (۹۹۹۰) قطعه می باشد.
تعداد قطعه های طلاکاری شده در زیر کتیبه ی گریو گنبد (۲۶۷۶) قطعه ودر اندازه های مختلف می باشد. شیوه ى شمارش این قطعه ها به این صورت بوده که قطعه های موجود بین یک بنجره وبنجره سی مجاور شمرده شد و در عدد (۱۲) که تعداد بنجره ها می باشد ضرب گردید.

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن