امکانات شهرهای زیارتیدانستنی ها

گلدسته های حرم مطهر امیرالمومنین(ع)

گلدسته های حرم مطهر امیرالمومنین(ع)

دو مناره ى طلایى در دو طرف ایوان طلا قرار دارند. این دو مناره به همراه گنبد مطهر, از مهمترین و زیباترین اجزاى معمارى عمارت حرم مطهر به شمار مى آیند. چرا که مناره ها یکى از عناصر معمارى مهم و برجسته ى هر بارگاه و مسجد است.

هر یک از مناره ها بر قاعده اى به طول (۲,۴متر) استوار است. این قاعده ى چند ضلعى بوده و قطر آن (۳متر) مى باشد و با مرمر پوشانده شده است.

ارتفاع هر مناره (۲۹متر) بوده(۱) و هر چه ارتفاع مى یابد قطر آن کمتر مى شود. پیرامون قسمت فوقانى مناره, کتیبه اى فلزى و طلاکارى شده به چشم مى خورد که بر روى آن آیاتى از قرآن کریم نقش بسته است.(۲) بالاى کتیبه, مقرنصهاى طلاکارى برجسته و بسیار زیبایى به چشم مى خورد. بالاى مقرنصها جایگاه مؤذن قرار دارد. ارتفاع جایگاه مؤذن (۲,۲۵متر) و قطر کف آن (۱,۸متر) و قطر قسمت فوقانى (۱,۲۵متر) مى باشد. این بخش از مناره ۱۲ دریچه رو به بیرون دارد. بالاى جایگاه مؤذن استوانه اى باریک به قطر یک متر و ارتفاع ۴متر قرار دارد و بالاى این استوانه قبه اى کوچک به چشم مى خورد. بالاى این قبه نیز میله اى با دو قطعه فلزى کروى شکل و طلاکارى شده قرار دارد و در انتهاى این میله کلمه ى طلاکارى شده (الله) دیده مى شود. ارتفاع این میله به همراه کلمه جلاله (الله) (۱,۶متر) مى باشد.

هر یک از این دو مناره, از قاعده تا بالاترین نقطه, با قطعات فلزى زراندود پوشانده شده اند. اغلب این قطعات زراندود, لوزى شکل بوده و طول هریک از آنها (۱۹,۵سانتیمتر) مى باشد.

با شمارش قطعات طلایى مناره جنوبى, میتوان گفت هر یک از مناره ها حدودا داراى (۲۰۰۰) قطعه طلاکارى شده مى باشد.

قسمت طلاکارى شده از بالاى قاعده ها آغاز مى شود. در قسمت فوقانى ازاره سنگى مناره ها (قاعده), ۲ردیف کتیبه قرار گرفته که بر کتیبه منصوب در مناره ى شمالى شعرى فارسى و بر مناره ى جنوبى شعرى عربى به صورت قلمزنى منقوش شده است. در کتاب موسوعه النجف الاشرف آمده است که در سال ۱۱۵۵ هجرى برپایه ى مناره ى شمالى  ابیات فارسى قرار گرفته  که به همراه آن تاریخ طلاکارى و نام کاتب (یا قلمزن) آن (محمد جعفر) وتاریخ  ۱۱۵۶ آمده است. این اشعار به صورت زیر است:

تعالى الله از این گلدسته فیض      که بر نه آسمان شد سایه گستر

مکو گلدسته نخل طور أیمن      مؤذنها کلیم سدره منظر

تجلى را ز معنى بود دایم         تجلى این زمان بنمود از زر

برنگ زر شدم در بوته فکر                    پى تاریخ این خورشید مظهر

بگفتا مقرى طبع نواسنج           تعالى شأنه الله اکبر

بر پایه ى مناره ى جنوبى ۵ بیت عربی نقش بسته که به همراه آن تاریخ طلاکارى نیز مرقوم شده است. این ابیات عبارتند از:

ویعجب کل نور من سناه     کما الشمس الضحى بل صار أنور

تنور عسجداً بمنار عز        یدوم بقاؤه و اللیل أدبر

نهار مسره الاقبال أضحى     بذلک أفق صبح البصر أسفر

وفاز بذک نادر کل عصر     فسبح ثم هلل ثم کبر

وقام مؤذن التاریخ فیه        یکرر اربعا الله اکبر(۳)

با وجود اینکه تاریخ دقیق بناى مناره ها معلوم نمى باشد اما شکى نیست شیوه ى ساخت آن به دوره صفویه و زمان شاه عباس صفوى باز مى گردد و از اجزاى اصلى عمارت حرم مطهر به شمار مى رود.(۴)

در سال (۱۱۵۶هجرى), به دستور نادر شاه افشار, کاشیکارى مناره ها و گنبد و ایوان برداشته شده و به همت هنرمندان و صنعتگران وقت و با خرج هزینه هاى فراوان, با صفحه هاى فلزى طلاکارى شده پوشانده شد.

بعد از طلاکارى مناره ها در دوره ى افشارى, چندین بار مورد مرمت و بازسازى قرار گرفتند. بازسازى نخست در سال (۱۲۳۶هجرى), به دستور حاج محمد حسین خان اسبهانى وزیر فتحعلى شاه قاجار روى داد. علت بازسازى, سست شدن قسمتى از مناره ها و افتادن قطعات طلاکارى شده بود. در سال (۱۲۸۱هجرى) به دستور سلطان عبدالعزیز خان عثمانى, قطعات طلایى مناره جنوبى کنده شد و کل مناره ویران گردید و مجددا بنا شد. در سال (۱۳۱۵هجرى) به دستور سلطان عبدالحمید خان عثمانى قطعات طلاکارى شده مناره شمالى کنده شده و نصف آن ویران گردید و مجددا بنا شد. و در دهم جمادى الثانى سال (۱۳۱۶هجرى) کار بازسازى مناره به پایان رسید.

در ماه جمادى الأول سال (۱۳۵۲هجرى) مناره جنوبى  بار دیگر بازسازى شد. طى این بازسازى بخش فوقانى مناره ویران گردید و با هزینه ى مدیریت اوقاف حکومت وقت عراق بازسازى شد. در سال (۱۳۶۶هجرى) با هزینه ى مدیریت اوقاف حکومت عراق, مناره ى شمالى باز سازى شد. این مرحله از بازسازى, تحت نظارت مهندسین متخصص صورت گرفت. (۵)

شیخ جعفر محبوبه در کتاب خود اشاره مى کند که در سال (۱۳۶۷هجرى) قطعات طلاکارى شده مناره شمالى کنده شده و قسمت فوقانى آن ویران گردید و مجددا بنا شد و در اواخر ماه رجب همان سال کار بازسازى به پایان رسید.

 

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن